Surowce antropogeniczne – geneza, perspektywy

Zasoby bilansowe surowców naturalnych stają się coraz mniejsze, prognozy wskazują na spadek zasobów operatywnych, podczas, gdy zapotrzebowanie na nie wciąż wzrasta. Przykładem gdzie trend ten jest najwyraźniejszy jest branża kruszyw. Podczas gdy zasoby wciąż wystarczają by zabezpieczać potrzeby, w dłuższej perspektywie przewidywany jest spadek ich podaży nie tylko ze względu na wyczerpywanie ich zasobów, ale także dostępność. Sytuacja ta rodzi potrzebę wprowadzenia zrównoważonej polityki surowcowej. Szansą na poprawienie tej sytuacji zarówno w kwestiach racjonalności ekonomicznej, jak i ochrony środowiska jest sięgnięcie po złoża antropogeniczne.

 

Problem definicji

 

Złożem antropogenicznym można nazwać sztucznie utworzone nagromadzenie wydobytej lub przetworzonej substancji mineralnej o właściwościach surowca mineralnego lub która może być przetworzona w surowiec mineralny, przydatny dla określonych zastosowań i gdy istnieją warunki dla jego wykorzystania (Nieć 2010).

W literaturze istnieje także rozróżnienie na złoża antropogeniczne rozumiane jako „...sztuczne nagromadzenie surowca mineralnego, który może być przedmiotem eksploatacji” (Dziewański 1993; Glapa, Korzeniowski 2005) i złoża antropogeniczne wtórne czyli „...nagromadzenie wydobytej kopaliny w zwale przeznaczone do wykorzystania w przyszłości” (Glapa, Korzeniowski 2005).

 

złoże antrpogeniczne
Składowisko Czajki w Bobrowniach Wielkich koło Tarnowa, Uboczne produkty spala i z Elektrociepłowni czekają na ponowne zagospodarowanie jako surowiec wtórny; Źródło: www.slagrecycling.com.pl/

Do złóż antropogenicznych zaliczane są kopaliny towarzyszące niewykorzystywane ze względów ekonomicznych, ale składowane do późniejszego wykorzystania, masy ziemne i skalne – materiał powstający w szczególnie dużych ilościach w kopalniach odkrywkowych - skały płonne uznawane za odpad ze względu na fakt, że są niezagospodarowane oraz produkty uboczne procesów spalania, rafinacji, wytapiania, takie jak: żużle, koksik, popioły, popioły lotne, szlaka, itp.

Istotnym czynnikiem pozwalającym zakwalifikować składowisko jako złoże jest fakt, że powstało ono w wyniku działalności człowieka, z materiału, który w momencie składowania był nieprzydatny, stał się użyteczny gospodarczo dzięki opracowaniu nowych technologii lub zaistnieniu nowych warunków rynkowych, w których zbyt staje się opłacalny.

 

Warto zaznaczyć, że obowiązująca ustawa Prawo geologiczne i górnicze nie definiuje pojęcia złoża antropogenicznego, a pod pojęciem złoża kopaliny rozumie naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą (art. 6 ust.19). W związku z tym, poszukiwanie i eksploatacja surowców antropogenicznych nie wymaga uzyskania koncesji.

W zależności jednak od materiału, który jest traktowany jako złoże, wymagane jest dopełnienie innych formalności, aby eksploatacja i obrót surowcami antropogenicznymi odbywał się zgodnie z prawem. 

 

Eksploatacja

 

Różne własności składowisk oraz potencjalne zastosowanie wyżej wymienionych materiałów, a także sposób składowania, powodują zróżnicowanie wymogów prawnych wiążących się z ich eksploatacją.

Podstawowe znaczenie dla pozyskiwania sztucznych nagromadzeń materiału ma długość i sposób ich przechowywania, pochodzenie oraz skład. Przechowywanie materiału przez okres dłuższy niż trzy lata, zgodnie z ustawą o odpadach wydobywczych z dnia 10 lipca 2008 r., ma status składowania.

 

Masy skalne i ziemne niezanieczyszczone oraz kopaliny towarzyszące, jeśli ich zagospodarowanie jest określone koncesją na wydobywanie kopalin ze złóż lub miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego dla terenu górniczego (Ustawa o odpadach Dz.U. 2001 Nr 62 poz. 628 z dnia 27 kwietnia 2001 r. art. 2, ust. 2, pkt. 1a), nie są zaliczane jako odpad, ani odpad wydobywczy. Ich eksploatacja podlega Prawu działalności gospodarczej (Dz.U. nr 101, poz. 1178). Zgodnie z art. 96 ust. 1, pkt 12 tejże: „...poszukiwanie i wydobywanie surowców mineralnych znajdujących się w odpadach powstałych po robotach górniczych oraz procesach wzbogacania kopalin nie wymaga uzyskania koncesji ani zezwolenia”.

 

Pozostałe materiały mineralne niewykorzystywane przemysłowo uznane są za odpady wydobywcze – tj. odpady pochodzące z poszukiwania, rozpoznawania, wydobywania, przeróbki i magazynowania kopalin ze złóż; (Ustawa z dnia 10 lipca 2008 r. o odpadach wydobywczych). Ich właściciele zobowiązani są w pierwszej kolejności do odzysku i utylizacji, a jeśli nie jest to możliwe - do to składowania ich w obiektach unieszkodliwiania odpadów wydobywczych. Wymaga to zezwolenia starosty poprzedzonego decyzją zatwierdzającą program zagospodarowania, oceny wpływu składowania na środowisko oraz zezwolenia na prowadzenie obiektu unieszkodliwiania odpadów wydobywczych. By pozyskać surowiec z obiektów unieszkodliwiania odpadów wydobywczych wymagane jest uzyskanie stosownego pozwolenia zgodnie z wytycznymi ustawy o odpadach z dn. 27 kwietnia 2001 r.

 

W gąszczu biurokracji

 

Eksploatacja substancji ze składowiska odpadów wymaga pozwolenia na wydobycie odpadów ze składowiska zgodnie z zasadami zawartymi w Ustawie o odpadach z dnia 27 kwietnia 2001 r. (Dz.U. 2001 Nr 62, poz. 628). Dotyczy to także składowisk, dla których założenia nie było konieczne uzyskanie decyzji lokalizacyjnej czy pozwolenia na budowę (np. zwałowiska mas ziemnych i skalnych). We wniosku o pozwolenie na wydobycie odpadów należy zawrzeć przybliżoną ilość odpadów do wydobycia, sposób wydobycia, opis oddziaływania tej działalność na środowisko, plan zabezpieczenia miejsca wydobycia i działań rekultywacyjnych (art. 54a, ust. 2a). Pozwolenie na wydobycie odpadów ze składowiska wydaje marszałek województwa, starosta lub w przypadku terenów zamkniętych, regionalny dyrektor ochrony środowiska.

Ponieważ składowiska odpadów w świetle prawa są obiektami budowlanymi i podlegają przepisom ustawy Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994 r., dlatego też podejmując wydobycie najczęściej należy uzyskać pozwolenie starosty na rozbiórkę obiektu budowlanego lub dokonać stosowne zgłoszenie (art. 28, art. 31). Wyjątkiem jest sytuacja, w której eksploatacja ma miejsce z zamkniętego składowiska – wówczas należy zwrócić się do organu nadzoru budowlanego o rozstrzygnięcie czy procedura przewidziana przez Prawo budowlane jest wymagana.    

W przypadku, gdy wydobyty materiał ma ulec odzyskowi lub przetworzeniu konieczne jest także zezwolenie na odzysk i unieszkodliwienie odpadów, zazwyczaj wydawane przez starostę powiatowego (Ustawa o odpadach, art. 26).

 

Antropogeniczny towar

 

Zarówno odpady wydobywcze jak i odpady przemysłowe przechowywane w składowiskach, by mogły być wykorzystane jako surowiec wtórny wymagają dopełnienia procedur określonych przepisami.  Przede wszystkim kruszywo wyprodukowane z surowców wtórnych powinno spełniać normy PN-EN, w takim samym zakresie jak surowce mineralne, o ile mają zostać wykorzystane w drogownictwie.  

 

Popioły lotne

Popiół lotny z suchego składowania z EC Kraków

Źródło: http://inframedia.pl/article_advances/category/

kruszywa/1/popioly_lotne_lekcewazone_kruszywo

 

Ponieważ w świetle prawa pozyskany ze złóż antropogenicznych materiał jest odpadem, wprowadzenie go na rynek nakłada na producenta dodatkowe obowiązki, zgodnie z rozporządzeniem REACH Rozporządzenie (WE) 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 roku dotyczące rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów oraz utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów. Szeroki zakres rozporządzenia obejmuje wszystkie substancje produkowane, wykorzystywane jako półprodukty lub wprowadzane na rynek.

 

Rejestracji w systemie REACH podlegają materiały pochodzenia mineralnego powstałe w wyniku procesu przemysłowego, obejmującego termiczną lub inną modyfikację (np. żużle, keramzyt) oraz surowce pochodzące z recyklingu, powstałe w wyniku przeróbki odpadów budowlanych i prac rozbiórkowych, kruszywo powstające w wyniku przeróbki nieorganicznego materiału zastosowanego uprzednio w budownictwie. Procedurę rejestracji określają wytyczne Tytuł II Rozporządzenia REACH. Konieczne jest wykonanie badań składu chemicznego kruszywa i na tej podstawie:

– ocena zawartości uwalnianych substancji niebezpiecznych oraz określenie ich rodzaju;

   – ocena ich jakości i stopnia szkodliwości lub wykluczenie ich szkodliwego oddziaływania (art. 7, ust. 3);

   – sprawdzenie na listach substancji zwolnionych z rejestracji i liście substancji już zarejestrowanych.

 

Warto pamiętać, że jeśli substancje powstałe w wyniku odzysku są substancjami już zarejestrowanymi, nie wymagają ponownej rejestracji art. 2, ust.7. Rejestracji nie podlega także odpad, który po zakończeniu procesu odzysku stał się wyrobem, chyba że zastosowanie zakłada zamierzone uwolnienie substancji w nim zawartej do środowiska. Wytwórca ma jednak obowiązek sprawdzić czy wyrób nie zawiera substancji SVHC w stężeniu większym niż 0,1% wagi. Jeśli stwierdzi się obecność substancji SVHC (tj. Substancji Wzbudzających Szczególnie Duże Obawy) w stężeniu wyższym, fakt ten należy zgłosić do Europejskiej Agencji Chemikaliów oraz poinformować o nim odbiorców wyrobu.

Definicja wyrobu zastosowana w rozporządzeniu REACH jest dość szeroka – zgodnie z art. 3, rozdział 2: wyrób: oznacza przedmiot, który podczas produkcji otrzymuje określony kształt, powierzchnię, konstrukcję lub wygląd zewnętrzny, co decyduje o jego funkcji w stopniu większym niż jego skład.

Rejestracja nie jest konieczna także, jeśli odzyskany materiał zostanie zakwalifikowany jako półprodukt (art. 3, ust. 15), czyli substancja wykorzystywana w celu przekształcenia jej w inną substancję. Jeśli substancje nie są wyodrębnione w miejscu wytwarzania nie wymagają żadnej rejestracji, w przeciwnym razie procedura rejestracji jest uproszczona.

 

Wskazówki odnośnie kwalifikacji materiałów antropogenicznych wprowadzanych do obrotu, w świetle rozporządzenia REACH można znaleźć w Poradniku dotyczącym odpadów i substancji odzyskiwanych (ECHA), dodatek 1, pkt 1, 4. Choć może on służyć zarówno wytwórcom jak inspektorom za podstawę do interpretacji przepisów, warto jednak pamiętać, że jest to dokument pomocniczy, bez wiążącej mocy prawnej. 

 

Między teorią a praktyką

 

Zarysowana powyżej sytuacja prawna odzwierciedla sposób w jaki są traktowane materiały powstające na uboczu działalności wydobywczej. Mimo swego surowcowego potencjału, o ile nie zostaną odzyskane na bieżąco, stają się odpadem, który dopiero wtórnie może być przywrócony do obrotu. Nowa ustawa o prawie geologicznym i górniczym nie zawiera zapisu o złożach antropogenicznych. Istniejąca praktyka dokumentowania i wykazywania w bilansie zasobów sztucznych nagromadzeń potencjalnych surowców ze zwałów została usankcjonowana zapisem z 20 grudnia 1963 r. (M.P. z 1964 r. nr 6, poz. 29) - przyjęto (§ 3, pkt 1) w Instrukcji w sprawie zasad i sposobu ustalania zasobów złóż kopalin stałych, wprowadzonej Zarządzeniem Prezesa CUG i była stosowana do 1976 roku. W ustawie Prawo geologiczne i górnicze z 1994 roku (art. 2, ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze, Dz.U. nr 27, poz. 96), choć nie pojawiła się definicja złóż antropogenicznych przewidywano prowadzenie eksploatacji, rozpoznawania i poszukiwania surowców mineralnych znajdujących się w odpadach po robotach górniczych, oraz po procesach wzbogacania kopalin, nakładając w takich wypadkach obowiązek uzyskania koncesji. Jednak uciążliwa i kosztowna procedura koncesyjna oraz konieczność podporządkowania działalności przepisom o ruchu górniczym zniechęcała przedsiębiorców, do podejmowania tego typu działalności. Obowiązująca od 1 stycznia 2002 r. nowelizacja Prawa geologicznego i górniczego zniosła powyższy zapis, podporządkowując reeksploatację materiału nagromadzonego w składowiskach ustawie Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. nr 101, poz. 1178) z dnia 19 listopada 1999 r. Potraktowanie złóż antropogenicznych, zapisem w tejże samej nowelizacji PGG (Dz.U. nr 110, poz. 1190), jako odpad zniosło jednak ulgi w opłatach eksploatacyjnych (więcej o opłatach czytaj tu) za składowanie potencjalnych wtórnych surowców, zniechęcając tym samym do budowy złóż antropogenicznych gdyż wydatki na dokumentację, budowę i utrzymanie przewyższają potencjalne zyski z ich wykorzystania.

Obowiązujące od 1 stycznia br. Prawo geologiczne i górnicze również nie zawiera pojęcia złóż antropogenicznych i nie przewiduje uwzględniania ich w bilansie. Brak jest przepisów odnoszących się wprost do tworzenia złóż antropogenicznych, istnieją jedynie zapisy o konieczności racjonalnego gospodarowania zasobami oraz przepisy, mające skłonić inwestorów do bieżącego odzyskiwania surowców m. in. przez wyjęcie tego typu materiałów spod prawa geologicznego i górniczego, i związane z tym zwolnienie z obowiązku koncesyjnego, ponoszenia opłat eksploatacyjnych, zastosowania ruchu górniczego, czy też przez zapis utrudniający składowanie odpadów jeśli istnieje uzasadniona technicznie, ekologicznie lub ekonomicznie możliwość odzysku lub unieszkodliwienia odpadów (PGG, rozdział 1, art. 29, ust. 2). Jak wskazuje Ryszard Uberman (Uberman 2012) nieuporządkowana sytuacja formalnoprawna powoduje, że kopaliny towarzyszące oraz materiał nadkładowy, czy produkty uboczne, mimo przydatności surowcowej stają się odpadem. Obecnie formalnie udokumentowanych kopalin towarzyszących wydobywa się mniej niż to możliwe lub są one składowane przypadkowo, bez zachowania jednorodności jakościowej oraz bez uwzględnienia potrzeb przyszłych użytkowników. Ich ewidencjonowanie nie jest opłacalne, bowiem opłata eksploatacyjna naliczana jest od ilości wydobytej kopaliny, a nie od jej sprzedaży. Ponadto brak konsekwencji w przepisach powoduje, że ten sam materiał może mieć w różny status prawny, np. skały nadkładowe złożone w wyrobisku nie są odpadem, podczas gdy składowanie ich poza wyrobiskiem nadaje im status odpadów wydobywczych. Magazynowanie materiału jest też obciążone podatkami i kosztami budowy składowiska, co dodatkowo zniechęca do podejmowania ochrony potencjalnych surowców. Dlatego w obliczu wzrastającego zapotrzebowania na surowce, przy spadku podaży, wskazane byłoby stworzenie jasnych zasad projektowania, utrzymania, eksploatacji i ewidencjonowania złóż antropogenicznych o potencjalnym znaczeniu gospodarczym.

 

Jaki bilans?

 

Tendencja obserwowalna na rynku wskazuje, że duża część odpadów poprzemysłowych z górnictwa, hutnictwa i energetyki jest coraz częściej wykorzystywana w gospodarce, np. do produkcji kruszywa, cementu, betonu, podsadzki w kopalniach. Szacuje się, że rocznie w Polsce produkowane jest 85,6 mln ton popiołów i żużli powstających na uboczu przemysłu hutniczo-energetycznego. Z tych zasobów produkowane jest rocznie ok. 7-10 mln ton sztucznego kruszywa drogowego. W o wiele mniejszym stopniu wykorzystywane są odpady działalności wydobywczej. Głównie eksploatuje się dolomity i skały węglowe oraz skały płonne pozyskane na marginesie wydobycia węgla kamiennego – roczna produkcja z tych materiałów wynosi ok. 30 mln ton. Jedna piąta z tego rodzaju kopalin spełnia nomy PN-EN bez konieczności poddawania materiału procesom przeróbki czy uszlachetniania. Jak wskazują dr Stefan Góralczyk i mgr inż. Danuta Kukielska, obecnie można wręcz mówić o pełnym zagospodarowaniu popiołów i żużli, a prognozy wykazują tendencję malejących zasobów bieżących tych surowców. Sięgnięcie do wcześniej zgromadzonych zasobów wydaje się zatem konieczne, szczególnie w obliczu symulacji wystarczalności zasobów operatywnych naturalnych złóż zagospodarowanych, szacowanej na 10 – 40 lat (Łupińska 2012).

Niestety dotąd brak kompleksowej inwentaryzacji bazy surowców wtórnych. Brak także zintegrowanej polityki ochrony, dokumentacji i wykorzystania zgromadzonych już materiałów odpadowych górnictwa, hutnictwa i energetyki o potencjale złóż antropogenicznych.

 

Ilona Szymańska

 

[1] Dyka Mariusz, Kruszywa z odpadów. Jak legalnie wydobywać surowce ze składowisk i miejsc wtórnego nagromadzenia, Surowce i Maszyny Budowlane nr 5/2010

[2] Dziewański J. (red.), 1993 – Encyklopedyczny Słownik Sozologiczny (ochrony środowiska). Wyd. CPPGSMiE, PAN, Kraków.  

[3] Glapa W., Korzeniowski I.J., 2005 – Mały leksykon górnictwa odkrywkowego. Wydawnictwa i Szkolenia Górnicze, Brunat i Korzeniowski, Wrocław.

[4] Góralczyk S., Kukielska D., Produkcja kruszyw z surowców wtórnych, Kruszywa, nr 1, 2011, s. 33-38.

[5] Górniak Lesław, Krześlak Andrzej, Palczewska-Tulińska Marcela, REACH dla drogowców - cz. II, Kruszywa, nr 2/2012, s. 80-83.

[6] Jończyk Waldemar M., Ratajczak Tadeusz, Miejsce złóż antropogenicznych w racjonalnej gospodarce surowcami mineralnymi, Górnictwo Odkrywkowe, Rocznik LI, NR 2, 2010.

[7] Kokesz Z., Mucha J., Dokumentowanie złóż antropogenicznych na przykładzie wybranych składowisk odpadów przemysłu górniczego, Górnictwo odkrywkowe, R. 51, nr 2, 2010, s. 17—24.

[8] Łupińska B., Kondycja Branży, Kopaliny, nr 3/2012.

[9] Nieć Marek, Kopaliny towarzyszące i złoża antropogeniczne problemy definicji i wykorzystania, Górnictwo Odkrywkowe, Rocznik LI, nr 2, 2010.

[10] Sałaciński  Ryszard, Złoża antropogeniczne w unormowaniach prawnych i praktyce, Górnictwo Odkrywkowe, Rocznik LII, NR 1-2, 2011.

[11] Wójciak Joanna, Pojęcie odpadów w prawie polskim i wspólnotowym, Surowce i Maszyny Budowlane, nr 6/2011.

[12] Uberman Robert, Uberman Ryszard, Metody wyceny wartości złóż antropogenicznych, Gospodarka Surowcami Naturalnymi, t. 23, Zeszyt 2, 2007.

[13] Uberman Ryszard, Złoża antropogeniczne - problem wirtualny czy realny?, Górnictwo Odkrywkowe, Rocznik LIII, NR 1, 2012.

[14] Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 163, poz. 981).

[15] Ustawa z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej. Dz.U. 1999 nr 101 poz. 1178.

[16] Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r.o odpadach (Dz.U. 2001 Nr 62 poz. 628).

[17] Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. 1994 Nr 89 poz. 414).

[18] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 grudnia 2011r. w sprawie podziemnych składowisk odpadów (Dz. U.  Nr 298 — 17448 — Poz. 1771).

[19] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 15 grudnia 2011r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących innych dokumentacji geologicznych (Dz. U.  2011 Nr 282 poz. 1656).

[20] Rozporządzenie (WE) 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 roku w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH), utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów, zmieniające Dyrektywę 1999/45/WE oraz uchylające rozporządzenie Rady(EWG) nr 793/93 i rozporządzenie Komisji (WE) nr 1488/94, jak również Dyrektywę Rady 76/769/EWG i dyrektywy Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/W (Dz.U. L 396 z 30.12.2006, str. 1).

[21] Poradnik dotyczący odpadów i substancji odzyskiwanych Nr ref.: ECHA-10-G-07-PL Europejska Agencja Chemikaliów, 2010.

 

 

 

Poleć znajomemu

Ogłoszenia promowane

Sprzedam ziemie ogrodową, torf TORFY TO ŻYCIE DLA TWOJEGO DOMU I OGRODU Oferowane przez nas torfy ze względu na zasobność w substancje mineralne...
Naturalna Herbata Ziołowa Premium Monarda, Pysznogłówka (Bergamotka) Zastosowanie: - ma działanie łagodzące, ściągające, poprawiające działanie układu pokarmowego oraz wspomagające przy...
Naturalna Herbata Ziołowa Premium- Arcydzięgiel Litwor Zastosowanie: To roślina, której właściwości lecznicze doceniono już w średniowieczu. Ówcześni zakonnicy nazywali...
Złoże piaskowca sprzedam Złoże Jankowice 6 położone jest w województwie mazowieckim, w odległości około 3,3 km od Szydłowca i około 3 km od...
najzdrowsze.pl zapraszają na VI MIĘDZYNARODOWE TARGI ŻYWNOŚCI I NAPOJÓW EXPO XXI w Warszawie Serdecznie zapraszamy na tegoroczne Międzynarodowe Targi World Food w Warsawie w dniach 7-9 marca 2019r. "Szlachetne...
Naturalna Herbata Ziołowa Premium skład: Arcydzięgiel, PaczuLek, Pysznogłówka KACURA Naturalna Herbata ziołowa Premium - Kacura Zastosowanie: - na problemy dnia drugiego, - koi nerwy i stany lękowe -...
Naturlna Herbata Ziołowa Premium Żywokost lekarski- mazurski CHUĆKOGÓJ Zastosowanie: wyłącznie do użytku zewnętrznego- jako wywar, okład, maść. Ułatwia gojenie ran, blizn, na bóle kości i...
Naturalna Herbata Ziołowa Premium Skład: Arcydzięgiel, Paczulek, Lubczyk - POBUDZICHA Zastosowanie: bezsenność, uspokojenie - działa wyciszająco i relaksacyjnie, - na dolegliwości układu pokarmowego i...
Naturalna Herbata Ziołowa Premium Arcydzięgiel, Paczulek, Pysznogłówka, Kozłek lekarski ŚPIOCH Zastosowanie: bezsenność, uspokojenie - działa wyciszająco i relaksacyjnie, - na dolegliwości układu pokarmowego i...
Naturalna Herbata Ziołowa Premium skład: Arcydzięgiel, Paczulek MACANKA Zastosowanie: na upojny dotyk, wykazuje działanie afrodyzyjne Herbatka relaksuje i odpręża, pomaga przy niestrawności,...
Naturalna Herbata Ziołowa Premium PACZULEK, Brodziec Paczulka Zastosowanie: - relaksujące i poprawiające nastrój, - przeciw bólom głowy, brzucha, przeciwzapalne, przeciwbakteryjne,...
Sprzedam kamień polny i głazy narzutowe różnej wielkości m. Gryźliny woj. warmińsko-mazurskie W naszej ofercie posiadamy kamienie polne różnej wielkości oraz duże głazy. Oferujemy zarówno materiał, który może...
Sprzedam Kruszywo o uziarnieniu 0/4 ze ściany z Zakładu Górniczego w m. Gryźliny woj. warmińsko-mazurskie Zakład zajmuje się wydobyciem, mieszaniem oraz sprzedażą kruszyw naturalnych głównie piasków nasypowych oraz mieszanek...
Sprzedam kruszywo Gryźliny, Olsztynek Szanowni Państwo informujemy o otwartym Zakładzie Górniczym w miejscowości Gryźliny, gm. Stawiguda na terenie woj....
OBSŁUGA KOPALŃ SUROWCÓW Nasze usługi obejmują: Pozyskiwanie nieruchomości na cele wydobywcze Gospodarka złożami surowców naturalnych...
Kupię kopalnię pospółki Poszukuję złoża pospółki pod Warszawą. Preferowany punkt piaskowy 80%. Nadkład do 3 m. Preferowan dobra lokalizacja w...
Systemy oczyszczania wody Mamy przyjemność zaprezentować Państwu technologię i możliwości firmy CONSPAN®, która posiada opatentowaną najnowszą...
Regulacje stanów prawnych i administracyjnych nieruchomości Kompletowanie dokumentacji geodezyjnej i prawnej Opracowywanie i ustalanie założeń inwestycyjnych Opracowywanie...
teren pod inwestycje po rekultywacji przy drodze S7 Teren „Nowa Wieś” położony jest na północnym skraju Pojezierza Iławskiego, około 4 km od Pasłęka (woj. warmińsko-...
Dozór Górniczy Oferujemy usługi kompleksowego prowadzenia eksploatacji kopalni odkrywkowych kopalin pospolitych na ternie Polski...
ZŁOŻE PIASKU KUPIĘ Poszukuję złoża grubszego piasku o minimalnej powierzchni 10 ha zlokalizowane na obszarze województwa Mazowieckiego,...
Rekultywacje wyrobisk pogórniczych Kompletowanie dokumentacji geologicznej, geodezyjnej i prawnej dotyczącej nieruchomości Ustalanie założeń...
Masło SHEA nierafinowane HURT Jesteśmy importerem nierafinowanego Masła SHEA z Afryki Zachodniej. Zajmujemy się tylko sprzedażą hurtową. Surowiec w...
Sprzedam przemysłową nieruchomość w Mławie Nieruchomość o łącznej pow. 3,3244 ha na którą składa się siedem działek. Położona w obrębie geodezyjnym Miasto Mława....
Nadzór inwestycji budowlanych Świadczymy usługi związane z nadzorem inwestycji budowlanych obiektów kubaturowych i drogowych na terenie całej Polski...
szukam INWESTORA branżowego - wdrożenie energooszczędnej technologi ogrzewania Posiadamy zupełnie nową technologię. Piec wodny jest najbardziej zaawansowanym, energooszczędnym urządzeniem grzewczym...
Ekspertyzy budowlane Przeprowadzamy oceny/audyty jakościowe wykonawstwa budowlanego: - ekspertyzy - opinie techniczne - inwentaryzacje...

Biuletyn surowce-naturalne.pl

Bądź na bieżąco!

Subskrybuje zawartość

Partnerzy