Suszenie surowców organicznych

Suszenie surowców organicznych jest jedną z najstarszych znanych metod konserwacji i utrzymania jakości tych materiałów. Zawarta bowiem w surowcach woda przyspiesza procesy rozkładu obniża trwałość, a niekiedy jakość towaru. Choć wydaje się, że sposoby suszenia to kwestia oczywista, skoro już pierwotni ludzie korzystali ze słońca, wody i ognia by odprowadzić nadmiar wody, jednak współczesne technologie oraz większe ilości towarów wymagają by wysuszony surowiec spełniał restrykcyjne normy, co generuje postępującą specjalizację metod suszenia.

 

suszone gruszki
źródło: mowimyjak.pl

Sięgając wstecz, do historii suszarnictwa, warto zauważyć przede wszystkim inną skalę procesu – niegdyś suszono głównie surowce własnej produkcji i na niewielką skalę. Dziś suszenie tak małych ilości jest nieopłacalne. Z drugiej strony to co powszechnie suszyło się dawniej, na przykład mięso, ryby, owoce, dziś się mrozi, gdyż ta technologia konserwacji, niedostępna przed wiekami, znacznie lepiej zachowuje właściwości produktów. Kolejnym czynnikiem jest czas – dziś suszenie na dużą skalę ograniczone jest czasem - kosztami zużycia energii, dawniej czas nie odgrywał takiego znaczenia, bowiem celem suszenia było zachowanie produktów na dłużej, a naturalne nośniki ciepła nie generowały kosztów.

 

Suszenia surowców organicznych nie sposób jednak traktować ogólnie, bowiem proces odwadniania zależy od wielu czynników – higroskopijności, porowatości, odporności na temperatury. To co kiedyś osiągano metodą prób i błędów, dziś wyliczane jest za pomocą wzorów i uzyskiwane w skomplikowanych maszynach o zautomatyzowanych systemach sterowania. Warto zatem przyjrzeć się wymogom suszarniczym różnych rodzajów surowców.

 

Mięso i ryby

 

suszenie mięsa
Tradycyjny sposób suszenia mięsa; źródło niam.pl

W przeszłości mięso było surowcem luksusowym, a jego suszenie jednym z istotnych sposobów przechowywania jego zapasów. Mięso suszono najczęściej na słońcu i wietrze, płaty mięsne zawieszając na żerdziach na słońcu lub pod dachem, niekiedy układając na rozgrzanych słońcem kamieniach. W niektórych regionach mięso suszyło się w zaszytych workach podwieszonych pod dachem. Warto zaznaczyć, że w kurnych chatach mięso to dodatkowo osuszane było dymem, co dawało efekt zbliżony do wędzenia.

 

W Serbii praktykowane było suszenie przez prasowanie – cienko pokrojone mięso ściskano deskami związanymi sznurkiem lub kamieniami – w ten sposób usuwano z mięsa wilgoć i krew, a następnie dosuszano na słońcu. Często przed właściwym suszeniem mięso gotowano lub solono. Szczególnym przypadkiem wstępnej „obróbki” mięsa przed suszeniem jest indiański pemikan - chude mięso suszone w cienkich paskach, następnie rozdrabniane z łojem bizonim i kwaśnymi jagodami i formowane na kształt bochenków.

 

Suszone mięso znane było również w Afryce - biltong, czy w Ameryce południowej pod postacią charaqui. Tradycja suszenia ryb i mięsa przetrwała w wielu miejscach jako lokalny specjał. Przykładem jest norweski sztokfisz – ryba suszona w niskich temperaturach, dzięki specyficznemu mikroklimatowi, który tej części nadaje ciepły prąd – Golfsztorm. Ryby suszone w chłodnych i suchych warunkach są również przysmakiem na Islandii. Suszone mięso i ryby także współcześnie są produkowane jako przekąski, np. rosyjskie birki – paczkowane suszone ryby, czy popularne w USA Beef Jerky – przekąski z suszonego mięsa wołowego. Na dużą skalę mięso i ryby suszone się głównie na potrzeby koncentratów, gotowych dań instant, farszów do wyrobów garmażeryjnych, karm dla zwierząt.

suszone ryby
Na ilustracji: połów ryb i ich suszenie w starożytnym Egipcie; źródło: bible-history.com

Współcześnie suszenie mięsa nie jest tak rozpowszechnione jak dawniej, ze względu na ograniczenia tej metody konserwacji – działanie wysokiej temperatury powoduje zmianę barwy, smaku i zapachu. Stąd na skalę przemysłową stosuje się liofilizację. Proces ten, zwany także suszeniem sublimacyjnym, polega na usunięciu wody z uprzednio zamrożonego produktu, pod wpływem obniżonego do 1,3 - 133,3 Pa ciśnienia. Ponieważ odwadniany produkt jest zamrożony zmianom nie ulega jego mikrostruktura, więc właściwości zostają zachowane w większym stopniu niż w procesie naturalnego suszenia. Jakość suszonego sublimacyjnie mięsa zależy od tempa zamrażania, stanu wyjściowego (mięso gotowane zawiera blisko 30% mniej wody niż surowe), oraz warunków suszenia i przechowywania produktów. Metoda liofilizacji stosowana jest od czasów II wojny światowej i jej efekt jest uznawany za lepszy niż w przypadku suszenia za pomocą wysokich temperatur.

 

 Owoce i warzywa

 

suszenie owocówSuszenie owoców i warzyw było jedną z popularnych metod zachowania ich na zimowe miesiące, zapobiegających rozwojowi drobnoustrojów i powstawaniu pleśni. Suszono słońcem, przepływającym powietrzem, wiatrem. Dość nietypową metodę suszenia ziemniaków opanowano w kulturze Inków – ziemniaki pozostawiano na noc w górach, gdzie zamarzały, a następnie rozdrobnione udeptywano je by odsączyć wodę i suszono na słońcu. Na terenach Polski tradycyjnie jedną z najprostszych metod suszenia owoców było suszenie na słońcu, na sitach – tzw. darach, ale suszono także w piecach chlebowych i specjalnych suszarniach.

 

Istniały także piece chlebowo-suszarnicze stojące bezpośrednio w sadach. Miały one dwa paleniska: w części dolnej, palenisko nad którym pieczono chleb, a powyżej drugie nad którym umieszczone były półki z wysuwanymi sitami na których umieszczano owoce.

Piece suszarnicze opalano najczęściej drewnem liściastym, proces suszenia trwał ok. 24- 48 godzin, należało kontrolować by ogień nie zgasł lub nie był zbyt duży – by suszenie nie przebiegało zbyt szybko.

 

Jedną z prostszych modeli suszarni, była budowla ziemna, w niektórych regionach zwana luftowką. Suszono w nich metodą cieplno-dymną – w części nadziemnej, zazwyczaj niskiej, ok. 20 -30 cm i zadaszonej znajdowały się ruszty, lub skrzynki na owoce. Do części nadziemnej biegł tunel – luft, doprowadzający do pomieszczenia ciepła z paleniska, znajdującego się na jego drugim krańcu.

luftówka piec do suszenia śliwek
Suszarnia śliwek, potocznie zwana luftówką; źródło: Kazimierz Moszyński, Kultura Ludowa Słowian...

 

Zdarzały się także suszarnie wolnostojące lub będące podpiwniczeniem stodoły. Połowę pomieszczenia suszarnianego zajmował piec do którego podłączony był skomplikowany układ kanałów, którego celem było równomierne nagrzanie całego pomieszczenia. Nad piecem umieszczano drewniane sita, na których suszyły się owoce. Śliwki suszono w całości, z pestkami, jabłka i gruszki krojono w ćwiartki, ósemki lub plasterki.

 

suszenie warzyw; suszarnia warzyw technologia

Linia technologiczna do suszenia warzyw w przedsiębiorstwie Agroprim; źródło: Agroprim.pl

Współcześnie suszenie przemysłowe owoców i warzyw odbywa się na zautomatyzowanych liniach produkcyjnych. Podstawową metodą suszenia jest suszenie konwekcyjne polegające na przepływie nad produktem gorącego powietrza. Wilgotność powietrza oraz temperatura suszenia zależy od rodzaju suszonego materiału. Przeważnie temperatura suszenia wynosi 50-70oC. W suszach warzywnych zawartość wody powinna wynosić  10-15%, a owocowych 20-25%, aczkolwiek obecnie suszy się produkty także do niższej zawartości wody. Pod wpływem temperatury i długotrwałego napowietrzania w produktach zachodzą zmiany, takie jak utlenianie składników (witamin, barwników), wytrącanie białek, kurczenie, zmiana barwy smaku i zapachu.

We współczesnym procesach technologicznych by uniknąć części tych zmian stosuje się wstępną obróbkę cieplną lub w przypadku owoców o jasnym miąższu – zanurzanie w roztworze siarczynu sodu lub dwutlenku siarki w celu zachowania jasnego koloru suszu. Oprócz owiewowej metody suszenia stosowane są także liofilizacja, suszenie za pomocą mikrofal (ciepło wytwarzane jest w samym produkcie), suszenie w podczerwieni (ogrzewanie promieniami podczerwieni jest bardziej równomierne, optymalne dla produktów w cienkich warstwach), fluidyzacyjne (do produktów sypkich – polega na przepływie ogrzanego gazu pod ciśnieniem przez produkt, wprowadza go w stan turbulencji i upłynnia) oraz pod zmniejszonym ciśnieniem.  

 

Warunki suszenia wybranych owoców i grzybów:

Rodzaj suszonego surowca

Max. temp. suszenia

Czas suszenia

Zawartość wody w suszu

Gruszki

55oC

6 – 48 h

15-17%

Jabłka

68oC

6-10 h

15-17%

Jagody

74oC

15-20 h

10-15%

Śliwki

60-70oC

20-30 h

15-22%

Wiśnie

70-75oC

8-12 h

15-20%

Cebula,

45-50oC

-

5-10%

Groszek zielony

60-65oC

-

5-10%

Marchew

70oC

-

5-11%

Borowiki

55-65oC

6 h

12%

źródło: Andrzej Jarczyk, Technologia żywności…

 

Zioła

 

suszenie ziół
Suszenie ziół ma bardzo długą tradycję; źródło: farmakognozja.blogspot.com

Tradycja suszenia ziół jest równie długa jak suszenie owoców czy warzyw. Zioła stosowane m.in. do poprawienia walorów potraw, naparów, najwięcej walorów mają w postaci świeżej, jednak ich ograniczona trwałość wymusza zastosowanie zabiegów konserwujących, by ograniczyć przebieg reakcji biochemicznych i wzrost mikroorganizmów. Tradycyjnie zioła suszono w wiązkach zawieszonych pod powałą domów, w zadaszonych przewiewnych pomieszczeniach lub na sitach pod zadaszeniem, w warstwach. Nie wszystkie zioła można suszyć na słońcu, ponieważ światło słoneczne powoduje rozkład niektórych substancji, utratę olejków eterycznych oraz odbarwienia; nie należy także suszyć ziół w temperaturze powyżej 35oC. Współcześnie najpopularniejszą metodą suszarnictwa ziół jest suszenie konwekcyjne. Stosuje się również suszenie mikrofalowe, które pozwala na znaczne skrócenie procesu (nawet do ok. 50%) oraz metodę sublimacyjną – w największym stopniu zachowującą właściwości surowca, lecz o dość wysokich kosztach eksploatacji.  

 

Zboża – suszenie a wentylacja

 

Zboże, aby zachowało swoje walory odżywcze oraz własności biologiczne, nie psuło się czy nie ulegało samonagrzewaniu się, obniżającemu jego wartość, musi być przechowywane w określonej wilgotności, często zależnej od rodzaju zboża. Jeśli okres żniw był suchy ziarno powinno mieć wilgotność zbliżoną do optymalnej, zazwyczaj ziarno zbierane z pola ma wilgotność 16-20%. Dawniej suszenie ziarna odbywało się w sposób naturalny w odpowiednio wentylowanych spichrzach i lamusach, a właściwy przepływ powietrza zapewniany był okresowym „szuflowaniem”. Przy współczesnej skali produkcji te tradycyjne metody nie są wystarczające. Optymalna wilgotność ziarna pszenicy wynosi 13-14% a zboże o takiej wilgotności osiąga maksymalną cenę skupu. Natomiast kukurydza, której większość odmian zbieranych jest przy zmiennych warunkach pogodowych występujących jesienią, nawet w dobrych warunkach przy zbiorze ma wilgotność rzędu 25-30%. Odpowiedni poziom wilgotności dla jej przechowywania wynosi 15%, zatem osiągnięcie tej wartości nie jest możliwe w warunkach naturalnych. 

suszarnia zboża
Przykładowa suszarnia do zboża; źródło: tornum.se

W obu przypadkach suszenie jest niezbędne dla uzyskania optymalnej ceny za plony, a zarazem stanowi istotny koszt uprawy, szczególnie w uprawie kukurydzy.

 

W procesie suszarnictwa zbóż czynnikiem istotnym jest zachowanie odpowiedniej temperatury suszonego ziarna, która zależy od rodzaju zboża, bowiem zbyt wysoka temperatura nagrzania ziarna powoduje nie tylko spadek zdolności kiełkowania, ale także obniżenie wartości konsumpcyjnej. Przykładowo białka pszenicy ulegają trwałej denaturacji w temperaturze 52oC, żyta 63-65oC, a kukurydzy  –  75oC. Dlatego też bardzo istotne jest tempo suszenia, wilgotność wyjściowa ziarna, która wyznacza maksymalną temperaturę jego nagrzania oraz temperatura czynnika suszącego. Ogólnie przyjmuje się, że aby powyższe warunki były spełnione temperatura nagrzania w suszarce, dla ziarna siewnego nie powinna przekroczyć 70oC, a dla ziarna konsumpcyjnego powinna osiągnąć nie więcej niż 100-120oC. W przemysłowym suszarnictwie zbóż najbardziej rozpowszechnione są suszarki komorowe, bębnowe i taśmowe.

 

Drewno i biomasa

 

suszarnia drewna
Suszarnia drewna, fot. Rafał Zmuda, źródło: foto.moon.pl

Surowcem organicznym o nieco innej charakterystyce i specyfice niż omawiane wyżej produkty, jest drewno. Zarówno na cele opałowe jak i dla przemysłu meblarsko-budowlanego drzewo musi być suszone. Drewno opałowe powinno mieć wilgotność  maksymalnie 20% – inaczej generuje straty, zarówno w postaci zwiększenia zużycia opału, jak i skrócenia trwałości urządzeń grzewczych oraz zanieczyszczenia środowiska (drewno bowiem niejest spalane całkowicie). Jeśli chodzi o parametry drewna do stolarki budowlanej, jego wilgotność powinna się mieścić w granicach 12-15%, drewno przeznaczone na meble powinno się charakteryzować wilgotnością 10-12%, a drewno z przeznaczeniem na podłogi powinno być wysuszone do poziomu 8-10%.

Tymczasem drzewo po ścięciu ma bardzo duży poziom wilgotności, zarówno w postaci wody niezwiązanej jak i związanej w komórkach drewna, która stanowi około 30%. Przykładowo, „świeże” drewno dębowe w części twardzielowej zawiera od 50-80% wody, a w części bielastej 70-80%, bukowe charakteryzuje się wilgotnością 80-90%, sosna w części twardzielowej 30-40%, a w części bielastej 130-200%.

 

Dawniej drzewo było sezonowane – przechowywane w przewiewnym miejscu w pryzmach pod zadaszeniem, aż do osiągnięcia pożądanego poziomu wilgoci. Sezonowanie drewna opałowego powinno trwać minimum 2 lata, ale w przypadku drewna o większej gęstości (głównie drzew liściastych), a więc o większej wartości energetycznej może trwać dłużej, przykładowo, dąb w warunkach suszenia sezonowego odpowiednią wilgotność osiąga dopiero po 3 latach. Równie istotny jest okres dokonania ścięcia drzewa – najlepiej gdy drzewa mają, w sposób naturalny, najmniejszą ilość wody, tj. w okresie od listopada do marca. Szybkość osuszania drewna zależy też od sposobu przechowywania drewna (wielkość suszonych elementów, okorowanie, sposób ułożenia stosu zapewniający odpowiednią cyrkulację powietrza, itp.) oraz wilgotności środowiska. W warunkach naturalnych można uzyskać drewno o wilgotności 15-18%. Oczywiście wymaga to okresu znacznie dłuższego niż przy zastosowaniu suszarki.

 

suszenie drewna; sezonowanie drewna
Naturalna metoda suszenia drewna; źródło: www.bialystok.edu.pl

Sposób suszenia drewna odgrywa znacznie większe znaczenie w przypadku drewna przeznaczonego na meble, parkiety, czy stolarkę budowlaną – nieprawidłowo wysuszone drewno paczy się, odbarwia i pęka, przy czym wady te nie są widoczne od razu, choć widocznie zmniejszają wartość i użyteczność produktu finalnego. Za powyższe wady odpowiedzialne jest zbyt szybkie suszenie, przeprowadzone w złych warunkach, w zbyt wysokiej temperaturze lub bez leżakowania. Warto zaznaczyć, że w Polsce suszenie drewna na dużą skalę ma miejsce od 1989 roku. W 1970 roku tylko 8,7% przetwarzanego drewna było suszone. Wynikało to z sytuacji dużego popytu i niskiego poziomu kontroli jakości produkowanych z drewna elementów. Obecnie suszarnie stają się relatywnie coraz tańsze, rośnie natomiast cena drewna. Wprowadzane nowe technologie suszenia pozwalają obniżyć zużycie energii cieplnej i koszty eksploatacji a także dopasować przebieg procesu do rodzaju, temperatury i parametrów suszonego materiału. Najpopularniejsze są tu suszarnie kontaktowe i suszące w podciśnieniu. Popyt na suszarnie rośnie także wśród niewielkich firm, nie tylko ze względu na wysokie ceny suszonego surowca, ale także ze względu na jakość. Drewno jest materiałem higroskopijnym – transport może zwiększyć jego wilgotność destabilizując materiał, który bez spełnienia określonych parametrów nie nadaje się już do produkcji mebli czy parkietów – stąd często odbiorcy praktykują dosuszanie samodzielne materiału. 

 

Wraz z upowszechnieniem biomasy drzewnej jako paliwa, w ciągu ostatnich lat i w związku z wymogami pozyskiwania energii ze źródeł odnawialnych, istotnym zagadnieniem stało się również suszenie biomasy drzewnej używanej jako biopaliwo. Potencjał opałowy zrębków jest ściśle uzależniony od jego wilgotności – odpady drzewne bezpośrednio po pozyskaniu cechują się wilgotnością rzędu 50-60%, a ich wartość opałowa wynosi 6-8 MJ/kg, podczas gdy wysuszona biomasa (10-15%) ma wartość 19 MJ/kg. Wciąż prowadzone są prace nad technologią, która maksymalnie obniżyłaby koszty suszenia tego materiału. Obecnie najbardziej wydajna jest metoda suszenia fluidalnego.

 

Suszenie surowców organicznych jest procesem niezwykle istotnym w przetwórstwie i możliwych sposobach zastosowania tych produktów. Postęp technologiczny, nacisk na jakość oraz zróżnicowanie zastosowań wymusza stosowanie różnych technologii suszenia. Wzrasta poziom specjalizacji we wszystkich dziedzinach suszarnictwa, coraz istotniejsze stają się parametry jakościowe produktu finalnego, do których dostosowywane są linie technologiczne i urządzenia sterujące. Istotnym trendem ostatnich lat jest również dążenie do obniżenia kosztów eksploatacji, przy jednoczesnym uwzględnianiu czynników ekologicznych. Wciąż jednak, choć niewątpliwie na mniejszą skalę, żywe i skuteczne są tradycyjne metody suszenia. Ich wartość tkwi nie tylko w niskich kosztach eksploatacji – na ich potrzeby wykorzystywane jest głównie energia wiatru i słońce, ale także wymiarze kulturowym – zachowywania tradycji o lokalnych produktach i rytuałach.  

 

Ilona Szymańska

10-01-2013

 

[1] Ryszard Chrapka, Jak suszyć drewno opałowe, źródło: info-ogrzewanie.pl

[2] Artur Golak, Suszenie jest zwyczajnie opłacalne, „Gazeta Przemysłu drzewnego” nr 2/181, 2012,

[3] Maria Hankus, Elżbieta Pawlak, Dorota Witrowa-Rajchert, Wpływ metody suszenia na zawartość chlorofilu i barwą oregano oraz bazylii, Inżynieria i Aparatura Chemiczna, nr 1, 2009,

[4] Andrzej Jarczyk, Technologia żywności, część 3, WSIP, Warszawa 2001,

[5] M. Kuczyńska-Cichocka, Wady suszenia drewna, w: „Profesjonalny Parkiet” nr 1, 2008

[6] Norbert Marks, Podstawy suszarnictwa płodów rolnych, Kraków 2007, ms.wipie.ur.krakow.pl,

[7] Kazimierz Moszyński, Kultura Ludowa Słowian, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1929,

[8] Adam Olszewski, Technologia przetwórstwa mięsa, WNT, Warszawa 2007, 

[9] Pijanowski E., Dłużewski M., Ogólna technologia żywności, WNT, Warszawa 2009,

[10] Joanna Skoneczna, Włodzimierz Ciesielczyk, Możliwości suszenia fluidalnego wybranych rodzajów biomasy, w: „Chemia Czasopismo Techniczne”, Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, nr 10, 2010.

[11] Renata Sobieralska, Przywracanie tradycyjnych metod przetwórstwa, stareodmiany.pl, 

[12] Towaroznawstwo produktów spożywczych, red. Aleksander Lempka, PWE. Warszawa 1975,

Suszenie owoców, kuchniastaropolska.eu

 Wikipedia.pl

Poleć znajomemu

Ogłoszenia promowane

Sprzedam czarnoziem, humus z Zakładu Górniczego w m. Gryźliny woj. warmińsko-mazurskie Zakład zajmuje się wydobyciem, mieszaniem oraz sprzedażą kruszyw naturalnych głównie piasków nasypowych oraz mieszanek...
Sprzedam Kamień różnej wielkości z Zakładu Górniczego w m. Gryźliny woj. warmińsko-mazurskie Zakład zajmuje się wydobyciem, mieszaniem oraz sprzedażą kruszyw naturalnych głównie piasków nasypowych oraz mieszanek...
Surowce Zielarskie - Herbata Ziołowa PYSZNOGŁÓWKA Herbata ziołowa PYSZNOGŁÓWKA - Bergamotka Linia Herbat Pogodynka na dobre samopoczucie z własnej, naturalnej uprawy....
Sprzedam Kruszywo o uziarnieniu 0/4 ze ściany z Zakładu Górniczego w m. Gryźliny woj. warmińsko-mazurskie Zakład zajmuje się wydobyciem, mieszaniem oraz sprzedażą kruszyw naturalnych głównie piasków nasypowych oraz mieszanek...
Surowce Zielarskie - Herbata Ziołowa KACURA Herbata ziołowa KACURA. Linia Herbat Pogodynka na dobre samopoczucie z własnej, naturalnej uprawy. Składa się z...
Surowce Zielarskie - Herbata Ziołowa WĄKROTKA Herbata ziołowa WĄKROTKA - Gotu kola (wąkrotka azjatycka). Linia Herbat Pogodynka na dobre samopoczucie z własnej,...
Surowce Zielarskie - Herbata Ziołowa ŚPIOCH Herbata ziołowa ŚPIOCH. Linia Herbat Pogodynka na dobre samopoczucie z własnej, naturalnej uprawy. Składa się z...
Surowce Zielarskie - Herbata Ziołowa POBUDZICHA Herbata ziołowa POBUDZICHA. Linia Herbat Pogodynka na dobre samopoczucie z własnej, naturalnej uprawy. Składa się z...
Surowce Zielarskie - Herbata Ziołowa PACZULEK Herbata ziołowa PACZULEK. W sielskim krajobrazie Mazur ludzie od wieków radzili sobie z problemami i niedogodnościami w...
Surowce Zielarskie - Herbata Ziołowa CHUĆKOGÓJ Herbata ziołowa CHUĆKOGÓJ inaczej Żywokost lekarski. Linia Herbat Pogodynka na dobre samopoczucie z własnej, naturalnej...
Surowce Zielarskie Herbata Ziołowa - ANIELSKIE ZIELE Herbata ziołowa ANIELSKIE ZIELE zwane inaczej Arcydzięgiel litwor. Linia Herbat Pogodynka na dobre samopoczucie z...
Surowce Zielarskie - Herbata Ziołowa MACANKA Herbata ziołowa MACANKA. Linia Herbat Pogodynka na dobre samopoczucie z własnej, naturalnej uprawy. Składa się z...
Sprzedam kruszywo Gryźliny, Olsztynek Szanowni Państwo informujemy o otwartym Zakładzie Górniczym w miejscowości Gryźliny, gm. Stawiguda na terenie woj....
OBSŁUGA KOPALŃ SUROWCÓW Nasze usługi obejmują: Pozyskiwanie nieruchomości na cele wydobywcze Gospodarka złożami surowców naturalnych...
Kupię kopalnię pospółki Poszukuję złoża pospółki pod Warszawą. Preferowany punkt piaskowy 80%. Nadkład do 3 m. Preferowan dobra lokalizacja w...
Systemy oczyszczania wody Mamy przyjemność zaprezentować Państwu technologię i możliwości firmy CONSPAN®, która posiada opatentowaną najnowszą...
Regulacje stanów prawnych i administracyjnych nieruchomości Kompletowanie dokumentacji geodezyjnej i prawnej Opracowywanie i ustalanie założeń inwestycyjnych Opracowywanie...
teren pod inwestycje po rekultywacji przy drodze S7 Teren „Nowa Wieś” położony jest na północnym skraju Pojezierza Iławskiego, około 4 km od Pasłęka (woj. warmińsko-...
Dozór Górniczy Oferujemy usługi kompleksowego prowadzenia eksploatacji kopalni odkrywkowych kopalin pospolitych na ternie Polski...
ZŁOŻE PIASKU KUPIĘ Poszukuję złoża grubszego piasku o minimalnej powierzchni 10 ha zlokalizowane na obszarze województwa Mazowieckiego,...
Rekultywacje wyrobisk pogórniczych Kompletowanie dokumentacji geologicznej, geodezyjnej i prawnej dotyczącej nieruchomości Ustalanie założeń...
Złoże piaskowca sprzedam Złoże Jankowice 6 położone jest w województwie mazowieckim, w odległości około 3,3 km od Szydłowca i około 3 km od...
Masło SHEA nierafinowane HURT Jesteśmy importerem nierafinowanego Masła SHEA z Afryki Zachodniej. Zajmujemy się tylko sprzedażą hurtową. Surowiec w...
Sprzedam przemysłową nieruchomość w Mławie Nieruchomość o łącznej pow. 3,3244 ha na którą składa się siedem działek. Położona w obrębie geodezyjnym Miasto Mława....
Nadzór inwestycji budowlanych Świadczymy usługi związane z nadzorem inwestycji budowlanych obiektów kubaturowych i drogowych na terenie całej Polski...
szukam INWESTORA branżowego - wdrożenie energooszczędnej technologi ogrzewania Posiadamy zupełnie nową technologię. Piec wodny jest najbardziej zaawansowanym, energooszczędnym urządzeniem grzewczym...
Ekspertyzy budowlane Przeprowadzamy oceny/audyty jakościowe wykonawstwa budowlanego: - ekspertyzy - opinie techniczne - inwentaryzacje...

Biuletyn surowce-naturalne.pl

Bądź na bieżąco!

Subskrybuje zawartość

Partnerzy