Świętokrzyskie piaskowce – mały przewodnik po polskich zabytkach, cz. II

Piaskowcem świętokrzyskim cała Warszawa stoi… Od wieków świętokrzyski kamień był w Polsce ważnym surowcem, stosowanym zarówno do budowy jak i wykończenia wspaniałych pałaców, monumentalnych kościołów oraz budynków użyteczności publicznej. Ze względu na centralne położenie w kraju oraz bliskość wszelkich dróg komunikacyjnych świętokrzyskie ośrodki kamieniarskie mogły zaopatrywać wszystkich potrzebujących budowniczych. Warto czasem przyjrzeć się tym zabytkowym, a także nowo budowanym obiektom. Przedstawiamy krótki przewodnik po Polsce śladem kamieni świętokrzyskich. Część druga – o piaskowcach.

 

piaskowiec tumliński Tumlin-Gród kamieniołom
kamieniołom Tumlin-Gród; fot. Anna Kopczyńska

 

Triasowe piaskowce czerwone

 

Jednymi z najbardziej rozpoznawalnych świętokrzyskich kamieni architektonicznych są czerwone piaskowce triasowe – utwory pstrego piaskowca. Powstawały w warunkach śródlądowych, lagunowych lub deltowych – są to osady rzeczne i wydmowe (eoliczne). W tej części Europy panował w tym czasie klimat gorący i suchy, o okresowo silnych opadach. Warunki atmosferyczne sprzyjały licznym gadom i płazom, których tropy często widoczne są na powierzchniach ławic piaskowców. Skały te występują w północnej części obrzeżenia Gór Świętokrzyskich, między Opatowem a Radoszycami. Wyróżnia się kilka odmian czerwonych piaskowców, najbardziej znane to piaskowce tumlińskie, wąchockie i suchedniowskie.

 

Piaskowce tumlińskie

 

To średnio- i drobnoziarniste, dobrze wysortowane piaskowce kwarcowe o spoiwie żelazisto-krzemionkowo-ilastym. Charakterystyczna barwa pochodzi od związków żelaza występujących w spoiwie. Piaskowce te powstawały w wyniku przemieszczania się wydm, można w nich obserwować wyraźne wielkoskalowe warstwowania skośne. Wykazują bardzo dobrą podzielność zgodną z laminami, co pozwala pozyskiwać płyty niemalże dowolnej grubości i o bardzo dużych rozmiarach.

 

Eksploatowane były od średniowiecza w łomie na górze Ciosowej a także w innych łomach we wsi Tumlin (Pieniężna) i w Wykieniu. Od XIX wieku wydobywane są na Górze Grodowej w kamieniołomie Tumlin Gród oraz w złożu Sosnowica. W okolicy Gałęzic, w złożu Kopaniny również występują podobne piaskowce jednak powstałe w środowisku rzecznym – ich ziarna są mniej obtoczone i gorzej wyselekcjonowane, mają też przewarstwienia mułowców czy zlepieńców. Wydobywane są raczej na potrzeby budownictwa lokalnego.

 

Towarzystwo Wzajemnego Kredytu Kielce Bank Gospodarki Żywnościowej

gmach Towarzystwa Wzajemnego Kredytu

fot. Tomasz Rybak, źródło: panoramio.com

Piaskowce tumlińskie chętnie stosowano już 700 lat temu, w architekturze romańskiej i gotyckiej Kielecczyzny. Wykonano z nich m.in. świątki romańskie okolic Małogoszcza i detale architektoniczne (gzymsy, odrzwia, frontony, rzeźby) w renesansowych i barokowych kościołach kieleckich. Piaskowca tumlińskiego używano niegdyś również do wykonywania charakterystycznych płyt i krawężników wielu kieleckich ulic. Zastosowano go również  w Pałacu Biskupów Krakowskich w Kielcach, zamku Tarłów w Podzamczu i w wielu innych obiektach. Piaskowców z okolic Gałęzic użyto natomiast m.in. w XIV-wiecznym kościele w Chęcinach. Wśród nowszych realizacji w Kielcach wymienić należy secesyjny gmach Towarzystwa Wzajemnego Kredytu przy ul. Sienkiewicza (od roku 1975 – Bank Gospodarki Żywnościowej), którego obramowania okien i cokół wyłożone piaskowcem z Tumlina.

 

Piaskowce tumlińskie są bardzo dobrym kamieniem okładzinowym. W Warszawie licowano nimi w latach 50. budynki w rejonie ulic Grójeckiej i Bitwy Warszawskiej, w dzielnicy Ochota. Obłożono nimi również obecny gmach Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Alei Szucha, zbudowany w 1925 roku na siedzibę Najwyższej Izby Kontroli. Czerwoną piaskowcową okładzinę na cokole miał też gmach przedwojennego Banku Polskiego na Bielańskiej w Warszawie (wciąż można ją zobaczyć na zachowanych fragmentach budynku). Płyty okładzinowe cokołu i schody w katedrze w Radomiu pw. Opieki Najświętszej Maryi Panny również wykonano z piaskowca tumlińskiego.

 

W przeszłości skały tej używano również do wyrobu płyt chodnikowych – w 1938 roku płytami z piaskowca tumlińskiego wyłożono dzisiejszy plac Piłsudskiego w Warszawie. W Krakowie wykonano z niego płyty chodnikowe wielu ulic, w tym zachowane do dzisiaj przy kościele św. Szczepana (ul. Sienkiewicza).Używano go też do nagrobków, jako kamienie młyńskie, wykładziny kwasoodporne i wykładziny pieców hutniczych. Wyłożono nimi wnętrza wielkich pieców: staszicowskiego w Samsonowie, Hugo Kołłątaja w Kuźniakach, pieców w Białogonie, Niewachlowie, Bobrzy i innych. Dziś często używany jest do budowy ogrodzeń jako kamień murowy.

 

piaskowiec tumliński suchedniowski Kopulak kunowski Bank Królestwa Polskiego biurowiec Senator

po prawej pozostałości gmachu Banku Królestwa Polskiego, w którym wykorzystano do elewacji piaskowce świętokrzyskie: kremowy kunowski i czerwony tumliński; po lewej biurowiec Senator (stojący na miejscu dawnych zabudowań Banku), w którym już tylko cokół zrobiono ze świętokrzyskiego piaskowca suchedniowskiego Kopulak, a górną elewację z portugalskiego wapienia; fot. Joanna Kiełczewska

 

 

Piaskowce wąchockie

 

Jest to ciemnowiśniowa odmiana triasowych piaskowców z Gór Świętokrzyskich. Są jednymi z najtrwalszych i najodporniejszych na warunki atmosferyczne skał okładzinowych. Pozyskiwane były z kilku złóż w okolicy Wąchocka (m.in. złoże Zajączków), które obecnie są nieczynne, a kamień eksploatuje się na niewielką skalę w małych łomach w okolicy Wąchocka.

piaskowiec wąchocki Wąchock klasztor opactwo Cystersów
opactwo cysterskie w Wąchocku: po lewej - wnętrze kapitularza (źródło: ulotnechwile.wordpress.com), po prawej - mury kościoła z zewnątrz (źródło: wachock.cystersi.pl)

 

Najbardziej znanym i najcenniejszym obiektem, w którym użyto piaskowców wąchockich jest opactwo cysterskie w Wąchocku, zbudowane w początkach XIII wieku. Ciosy czerwonego i jasno różowego piaskowca ułożone w charakterystyczne poziome pasy zastosowano w murach obwodowych kościoła i do budowy kapitularza. Piaskowce wąchockie znalazły się także w konstrukcji krzyżowo-żebrowego sklepienia późnoromańskiego, które jest świadectwem

pomnik Chopina w Łazienkach Warszawie cokół piaskowiec wąchocki
pomnik Chopina w Łazienkach Królewskich w Warszawie - cokół z piaskowca wąchockiego; źródło: fotoforum.gazeta.pl

kunsztu architektów cysterskich. Najstarsze polskie sanktuarium, w sercu Gór Świętokrzyskich, na Łysej Górze – Sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego czyli tzw. Święty Krzyż – także wybudowano z lokalnych piaskowców – wąchockich oraz kunowskich.

 

Spośród warszawskich realizacji w których wykorzystano piaskowiec wąchocki, jednym z najbardziej znanych obiektów jest z pewnością pomnik Chopina w warszawskich Łazienkach, którego cokół wykonany został z tego kamienia. Często stosowano go w pomnikach na cmentarzu powązkowskim w Warszawie. Oblicowano nim również wybudowany na początku XX wieku gmach Towarzystwa Zakładów Gazowych przy ulicy Kredytowej.

 

 

Piaskowce suchedniowskie

 

Znane są też pod nazwami Kopulak i Włochy. Wykazują większą niż poprzednie odmiany zmienność jakościową. Większy udział w ich składzie mają iły, które są głównym składnikiem spoiwa oraz tworzą liczne przerosty, miejscami wręcz dominujące w składzie skały. Występowanie iłów powoduje dość dużą niejednorodność skały, co utrudnia jej obróbkę, a przede wszystkim wymaga odpowiedniego zabezpieczenia skał przed ich wypłukiwaniem. Jest to konieczne, aby nie pojawiały się czerwone zacieki wypływającego materiału ilasto-hematytowego. Piaskowce suchedniowskie mają zróżnicowane barwy – od ciemnoczerwonych (Kopulak), przez różne odcienie różowego (złoże Baranów odmiana Włochy, złoże Kamienna Góra) do białych (złoże Stokowiec).

 

Piaskowce Kopulak nadają się do produkcji: bloków surowych, kamienia łamanego, łupanego, kształtek budowlanych, kamienia do celów budowlanych i drogowych (materiałów murowych, wykładzin pionowych) i płyt okładzinowych łupanych. Nie nadają się natomiast do produkcji wykładzin poziomych. W przeszłości stosowano je do produkcji wanien kwasoodpornych i jako wykładzina pieców hutniczych.

 

siedziba ITI Wilanów Warszawa Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha Kraków piaskowiec suchedniowski Kopulak Włochy

po lewej: siedziba ITI w Warszawie - elewacja z piaskowców Włochy (jasny) i Kopulak (czerwony cokół) - źródło: fotopolska.eu

po prawej: elewacja Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie; fot. Rafał Sosin, źródło: miasteczkostudenckie.pl

Kopulaka wykonano okładzinę cokołu biurowca Senator (zbudowanego na miejscu dawnego Banku Królestwa Polskiego na Bielańskiej, w Warszawie; zdjęcie przy opisie piaskowca tumlińskiego).

 

Godnymi wymienienia realizacjami z piaskowca Włochy są elewacje budynków warszawskich: obecnego Ministerstwa Edukacji Narodowej (gmach zbudowany w okresie międzywojennym dla Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego) oraz Ministerstwa Finansów (okres powojenny). Pod koniec lat osiemdziesiątych piaskowce Włochy wykorzystano razem z Kopulakiem do wykonania elewacji siedziby ITI w Wilanowie. Elewację z różowego piaskowca ma też na budynku Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie, a w Kielcach wykonano z niego m.in. schody wejściowe w Oddziale Świętokrzyskim Państwowego Instytutu Geologicznego.

 

 

łom kamieniołom piaskowiec szydłowiecki Jankowice

łom piaskowca szydłowieckiego koło Jankowic

fot. Joanna Kiełczewska

 

Piaskowce jurajskie

 

Dolnojurajskie piaskowce występujące w północnym obrzeżeniu Gór Świętokrzyskich, na skraju województwa świętokrzyskiego i w sąsiednich, mazowieckim i łódzkim, znane są architektom w Polsce od wieków. Mają barwy jasnożółte, białe, kremowe lub jasnoszare. Reprezentują kilka ogniw dolnej Jury (lias): serię zagajską, skłobską (gromadzicką), ostrowiecką (piaskowce żarnowieckie), drzewicką (piaskowce szydłowieckie i kunowskie), ciechocińską i borucicką. Są to gruboławicowe drobnoziarniste piaskowce kwarcowe o spoiwie krzemionkowym, czasem krzemionkowo-ilastym. Powstawały w śródlądowych rozlewiskach rzeczno-jeziornych.

 

Piwnica Szydłowiecka ratusz w Szydłowcu piaskowiec szydłowiecki
ściana w restauracji 'Pwnica Szydłowiecka' w podziemiach ratusza w Szydłowcu - dobrze widoczny lokalny budulec

 

Piaskowce szydłowieckie

 

Jednym z najstarszych w Polsce centrów kamieniarskich był Szydłowiec  ośrodek wydobycia piaskowca szydłowieckiego. Zbudowano z niego większość ważnych i zabytkowych szydłowieckich obiektów, m.in. późnorenesansowy ratusz miejski z 1629 roku, obecnie siedzibę Urzędu Miejskiego w Szydłowcu. Jego budulec można obecnie obserwować jedynie w podziemiach, gdzie urządzona została restauracja Piwnica Szydłowiecka. Jest to miejsce tym ciekawsze, że potwierdza posadowienia miasta na kamieniu -   w ścianie restauracji  widoczne jest odsłonięcie piaskowców in situ.

 

To nie jedyny obiekt zbudowany z tego piaskowca. Używano go często do wznoszenia budowli romańskich – dobrze zachowanym przykładem może być Kościół klasztorny pw. Św. Tomasza Katuaryjskiego w Sulejowie.

portal zamek w Szydłowcu piaskowiec szydłowiecki

portal Radziwiłła na zamku w Szydłowcu

źródło: wikipedia.pl

 

Kolejnym obiektem zbudowanym z piaskowca szydłowieckiego jest szydłowiecki zamek, wczesnorenesansowa rezydencja magnacka Radziwiłłów, obecnie siedziba Szydłowieckiego Ośrodka Kultury i Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych. Szczególnie warte uwagi są zdobione okna kaplicy i skrzydła wschodniego oraz kamienny portal z 1629 r. zwieńczony gzymsem, nad którym umieszczono dwa lwy trzymające kartusz herbowy zamknięty labrami z koroną książęcą fundatora, Alberta Władysława Radziwiłła.

 

Z piaskowca szydłowieckiego wykonano też wiele macew na kirkucie w Szydłowcu, a także pomników nagrobnych (zwłaszcza  w okresie Królestwa Polskiego) na cmentarzu powązkowskim w Warszawie. Od drugiej połowy XIX wieku stał się on bardzo  chętnie wykorzystywanym kamieniem naturalnym w budowlach warszawskich. Posłużył też do odbudowy zabytków Warszawy po zniszczeniach wojennych, a także w wielu innych restaurowanych zabytkach naszego kraju, m. in. na Wawelu.

 

Do najbardziej znanych warszawskich obiektów zabytkowych i użyteczności publicznej, w których użyto piaskowca szydłowieckiego należą: neogotycki grobowiec Stanisława Kostki Potockiego w Wilanowie, rzeźby lwów przed Pałacem Prezydenta RP, olicowania gmachów Muzeum Narodowego i Wojska Polskiego, okładziny Pałacu Kultury i Nauki, budynków MDM, Nowego Światu (licówki kamienne i cokoły) i okolic, okładzina i balustrady nad Trasą W-Z, okładzina Willi Pniewskiego, w której mieści się Muzeum Ziemi PAN oraz konny pomnik króla Jana III Sobieskiego w Parku Agrykola, autorstwa Franciszka Pincka.

 

Pałac Kultury i Nauki Warszawa Muzeum Narodowe Wojska Polskiego elewacja piaskowiec szydłowiecki

po lewej i w środku: Pałac Kultury i Nauki w Warszawie - attyka (źróło: belfer.muzhp.pl); w środku: elewacja) i elewacja z piaskowca (źródło: wikipedia.pl); po prawej: elewacja Muzeum Narodowego w Warszawie (źródło: mapakultury.pl)

 

Spośród licznych zabytków w innych miastach, piaskowca szydłowieckiego użyto m.in. do obłożenia elewacji Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie oraz w detalach architektonicznych katedry w Radomiu pw. Opieki Najświętszej Maryi Panny.

 

piaskowiec szydłowiecki
piaskowiec szyłowiecki w zbliżeniu - widoczne smugi zabarwone związkami żelaza na czerwono; fot. Joanna Kiełczewska

W przeszłości piaskowiec szydłowiecki ceniony był jako znakomity surowiec do wyrobu żaren, kamieni młyńskich, osełek, toczydeł, wykładzin pieców hutniczych i wanien szklarskich. Do I wojny światowej elementy budowlane z Szydłowca wożono nawet do Petersburga, a osełki i toczydła na obszar całej ówczesnej Rosji i do Chin. Obecnie wykorzystywany jest przede wszystkim na wykładziny pionowe elewacji w postaci płyt tartych lub łupanych oraz jako materiał dekoracyjny i rzeźbiarski – wykonuje się z niego m.in. kolumny, rzeźby, chrzcielnice, nagrobki, obramowania drzwi i okien, czasem schody. Ze względu na bardzo dużą ścieralność i znaczną nasiąkliwość nie poleca się go na elementy poziome (posadzki, schody itp.) oraz cokoły budynków.

 

Nowy Dom Braci Jabłkowskich elewacja piaskowiec szydłowiecki Długosz
elewacja Nowego Domu Braci Jabłkowskich (z prawej) z piaskowca szydłowieckiego; źródło: wikipedia.pl

W ostatnich latach piaskowce szydłowieckie zastosowano m.in. w Krakowie na okładzinę hotelu Radisson, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, Galerii Krakowskiej i Zakładów Farmaceutycznych Pliva. W Warszawie piaskowiec szydłowiecki ze złoża Długosz wykorzystano na elewację Nowego Domu Braci Jabłkowskich, biurowca Mokotowska Square oraz w wielu innych inwestycjach. Natomiast piaskowiec ze złoża Śmiłów został ponoć użyty przy budowie katedry w okolicy Nowego Jorku…

 

 

 

Piaskowce kunowskie

 

Eksploatacja piaskowców w rejonie Kunowa jest historycznie wcześniejsza niż w rejonie Szydłowca. Występujące w okolicy Kunowa, Nietuliska i Dołów Biskupich utwory dolnojurajskie to drobno- i średnioziarniste piaskowce kwarcowe o spoiwie krzemionkowym. Charakteryzują się dobrą blocznością – ławice mają miąższość do kilku metrów. Piaskowce kunowskie stosowane były głównie na okładziny, detale architektoniczne i jako surowiec rzeźbiarski.

Pałac Branickich Białystok putto figura Matki Boskiej Passawskiej Warszawa piaskowiec kunowski Krynki
po lewej: rzeźba na gzymsie Pałacu Branickich w Białymstoku (źródło: ciekawepodlasie.pl); po prawej: figura Matki Boskiej Passawskiej na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie (źródło: wikipedia.pl)

 

Prace kamieniarzy kunowskich wzbogaciły wiele obiektów, a do dziś ozdabiają miejscowe cmentarze i – jako przydrożne figury – lokalne drogi. W XVII i XVIII wieku piaskowiec kunowski chętnie wykorzystywany był do dekoracji rezydencji magnackich, m.in. Pałacu Branickich na Podwalu w Warszawie oraz renowacji rezydencji tej samej rodziny w Białymstoku. Najstarszy zachowany pomnik w Warszawie - figura Matki Boskiej Passawskiej - stojący na Krakowskim Przedmieściu, wykonany został w 1683 roku przez J. S. Belottiego z piaskowca kunowskiego z łomu Krynki. W końcu XVIII wieku piaskowiec kunowski chętnie wykorzystywano w wystroju architektonicznym stanisławowskiej Warszawy. Posłużył przy budowie i dekoracji Pałacu w Łazienkach Królewskich (wg projektu Dominika Merliniego), jak również przy jego odbudowie w 1946 r. Powstały z niego m.in. rzeźby w Ogrodzie Saskim

putto Pałac Ostrogskich Muzeum Chopina Warszawa piaskowiec kunowski
rzeźba przy Pałacu Ostrogskich w Warszawie fot. Joanna Kiełczewska

i innych warszawskich parkach i ogrodach, kamieniarka warszawskiego Pałacu Ostrogskich (Muzeum Chopina), fasada kościoła o.o. Karmelitów Bosych przy Krakowskim Przedmieściu zbudowanego w latach 1761-1783 (wg projektu Efraima Schroegera), gmachy użyteczności publicznej, np. Teatr Wielki wzniesiony w latach 1830-1833 (wg projektu Antonio Corazziego) oraz liczne nagrobki na cmentarzu powązkowskim. Piaskowca kunowskiego używano też często w okresie powojennej odbudowy kraju, mniej więcej do przełomu lat 50. i 60. XX wieku, m.in. na licówki kamienne i cokoły kamienic na Nowym Świecie, detale architektoniczne Zamku Królewskiego.

 

Do budowy kościoła klasztornego na Świętym Krzyżu wykorzystano piaskowce wąchockie wraz z kunowskimi. Z piaskowca dolskiego (z okolic Dołów Biskupich) wykonano natomiast m.in. cokół gmachu głównego Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, jak również elewację dawnego Banku Królestwa Polskiego na Bielańskiej w Warszawie (na dzisiejszym jego następcy – biurowcu Senator –zrezygnowano z rodzimego surowca i zastosowano wapień portugalski) oraz budynku Banku PKO w Poznaniu.

elewacja Bank PKO Poznań piaskowiec kunowski
elewacja Banku PKO w Poznaniu; źródło: wikipedia.pl

 

Do dzisiaj Piaskowiec kunowski chętnie wykorzystywany jest przez rzeźbiarzy – w Nietulisku, w obrębie ruin zakładów metalowych z pierwszej połowy XIX w., odbywają się corocznie plenery rzeźbiarskie, na których artystycznym tworzywem jest rodzima skała.

 

 

 

 

 

elewacja piaskowiec żarnowiecki Komitet Centralny PZPR Giełda Papierów Wartościowych rondo de Gaulle'a salon Ferrari Warszawa Konstancin-Jeziorna wila
na górze: willa w Konstancinie-Jeziornej (źródło: swiatrezydencji.pl); na dole: gmach warszawskiej Giełdy Papierów Wartościowych (fot. Joanna Kiełczewska/fot. Twórca, źródło: sceptyczny.pl)

 

Piaskowce żarnowieckie

 

Białe, szare i jasnokremowe piaskowce żarnowieckie wydobywane w łomach w okolicy Żarnowa. Elewacja dawnego gmachu Komitetu Centralnego PZPR – dziś Giełdy Papierów Wartościowych i salonu samochodowego Ferrari – przy rondzie de Gaulle’a w Warszawie ekskluzywne wille w Konstancinie-Jeziornej, obłożone piaskowcem żarnowieckim – mniej znanym może, jurajskim piaskowcem świętokrzyskim – są z pewnością pozytywnym sygnałem o wzrastającej popularności świętokrzyskich kamieni wśród architektów i budowniczych z wielkich miast.

 

 

 

Piaskowce kredowe

 

Piaskowce zagórskie z północnego obrzeżenia Gór Świętokrzyskich stanowią ciekawy przykład surowca świętokrzyskiego znanego od średniowiecza, ale wykorzystywanego raczej lokalnie. Ich wiek oceniany jest na przełom dolnej i górnej kredy. Piaskowce te tworzą ograniczoną powierzchniowo, lecz wyraźnie zaznaczoną wychodnię w postaci Góry Chełmo, usytuowanej na zachód od Przedborza. Są to gruboławicowe piaskowce, niezbyt zwięzłe i nierównoziarniste, o składzie ziaren głównie kwarcowym z nielicznymi skaleniami. Mają zróżnicowaną barwę – od lekko żółtawej do brązowej z żelazistymi naciekami.

piaskowiec zagórski Góra Chełmo Kreda

po lewej: elewacja z piaskowca zagórskiego (źródło: panoramafirm.pl)

po prawej: nieczynny kamieniołom na Górze Chełmo (źródło: geolocation.ws)

 

Początki ich użytkowania są datowane na X w. Wykorzystane były m.in. do wzniesienia murów grodziska usytuowanego na szczycie Góry Chełmo. Dziś są eksploatowane po stronie południowej wzgórza, w złożach o nazwach Chełmska Góra i Zagórze. Pozyskiwane są tu bloki kamienne oraz łupanka.

 

 

Przyszłość…

pomnik króla Jana III Sobieskiego w Łazienkach Agrykoli Warszawa piaskowiec szydłowiecki
konny pomnik króla Jana III Sobieskiego w Parku Agrykola w Warszawie - piaskowiec szydłowiecki, autor: Andre Le Brun/Franciszek Pinck

 

…piaskowcem świętokrzyskim cała Warszawa stoi. Od zawsze stanowiły one najpopularniejszy skalny budulec dla dużych miast Mazowsza, Ziemi Kieleckiej, chętnie wykorzystywany też w Małopolsce i innych rejonach kraju. W dzisiejszych czasach, gdy popularność na rynku kamieni bocznych zaskarbiły sobie głównie egzotyczne surowce z dalekich stron świata, czy tradycyjne marmury włoskie i hiszpańskie, jedynie piaskowce bronią honoru polskiego kamieniarstwa. Znaczne rozdrobnienie złóż nie pozwala jednak stworzyć silnych ośrodków kamieniarstwa w dawnym stylu, które mogłyby konkurować z zagranicznymi centrami. Z pewnością jednak, zarówno piaskowce, jak i opisywane w pierwszej części wapienie świętokrzyskie, wciąż mają szansę wrócić do łask i zdobić zarówno domy, jak i budynki użyteczności publicznej w polskich miastach.

 

Joanna Kiełczewska

27-03-2013

 

 

 

 

Bibliografia:

Bromowicz J., Figarska-Warchoł B., Kamienie dekoracyjne i architektoniczne eksploatowanych złóż Polski południowo-wschodniej. Prace Naukowe Instytutu Górnictwa Politechniki Wrocławskiej, nr 39 (132), 2011

Bromowicz J., Figarska-Warchoł B., Kamienie dekoracyjne i architektoniczne południowo-wschodniej Polski – złoża, zasoby i perspektywy eksploatacji. Gospodarka Surowcami Mineralnymi, nr 28 (3), 2012

Gągol J.: Wapień pińczowski – 10 wieków w polskiej architekturze i rzeźbie. Nowy Kamieniarz, nr 9/2004

Krystek M., Charakterystyka, eksploatacja i zastosowanie piaskowców z Góry Chełmo. Przegląd Geologiczny, vol. 53 nr 9, 2005

Rajchel J.: Kamienie dekoracyjne w gmachu A-0 AGH. Biuletyn AGH, nr 96, 2001

Rajchel J.: Z czego Kraków zbudowano? Wszechświat, t.108, nr 4-6/2007

Tołkanowicz E.: Marmury polskie. Świat Kamienia, nr 4/2001

Walendowski H.: Minimonografie polskich kamieni budowlanych. Nowy Kamieniarz, nr: 2/2008, 3/2008, 4/2008, 6/2008, 2/2009, 1/2010, 2/2010

Czerwone piaskowce z Gór Świętokrzyskich. Świat Kamienia, nr 6 (25), 11/2003

Marmury świętokrzyskie cz. II. Świat Kamienia, nr 13, 11/2001

Miasto na kamieniu. Świat Kamienia, nr 11, 07/2001

Piaskowce – przyszłość świętokrzyskiego kamieniarstwa? Świat Kamienia, nr 6 (19), 11/2002

geoportal.pgi.gov.pl

bio-forum.pl

skyscrapercity.com

 

 

 

 

Poleć znajomemu

Ogłoszenia promowane

OBSŁUGA KOPALŃ SUROWCÓW Nasze usługi obejmują: Pozyskiwanie nieruchomości na cele wydobywcze Gospodarka złożami surowców naturalnych...
Kupię kopalnię pospółki Poszukuję złoża pospółki pod Warszawą. Preferowany punkt piaskowy 80%. Nadkład do 3 m. Preferowan dobra lokalizacja w...
Systemy oczyszczania wody Mamy przyjemność zaprezentować Państwu technologię i możliwości firmy CONSPAN®, która posiada opatentowaną najnowszą...
Regulacje stanów prawnych i administracyjnych nieruchomości Kompletowanie dokumentacji geodezyjnej i prawnej Opracowywanie i ustalanie założeń inwestycyjnych Opracowywanie...
teren pod inwestycje po rekultywacji przy drodze S7 Teren „Nowa Wieś” położony jest na północnym skraju Pojezierza Iławskiego, około 4 km od Pasłęka (woj. warmińsko-...
Dozór Górniczy Oferujemy usługi kompleksowego prowadzenia eksploatacji kopalni odkrywkowych kopalin pospolitych na ternie Polski...
ZŁOŻE PIASKU KUPIĘ Poszukuję złoża grubszego piasku o minimalnej powierzchni 10 ha zlokalizowane na obszarze województwa Mazowieckiego,...
Rekultywacje wyrobisk pogórniczych Kompletowanie dokumentacji geologicznej, geodezyjnej i prawnej dotyczącej nieruchomości Ustalanie założeń...
Złoże piaskowca sprzedam Złoże Jankowice 6 położone jest w województwie mazowieckim, w odległości około 3,3 km od Szydłowca i około 3 km od...
Masło SHEA nierafinowane HURT Jesteśmy importerem nierafinowanego Masła SHEA z Afryki Zachodniej. Zajmujemy się tylko sprzedażą hurtową. Surowiec w...
Sprzedam przemysłową nieruchomość w Mławie Nieruchomość o łącznej pow. 3,3244 ha na którą składa się siedem działek. Położona w obrębie geodezyjnym Miasto Mława....
Nadzór inwestycji budowlanych Świadczymy usługi związane z nadzorem inwestycji budowlanych obiektów kubaturowych i drogowych na terenie całej Polski...
szukam INWESTORA branżowego - wdrożenie energooszczędnej technologi ogrzewania Posiadamy zupełnie nową technologię. Piec wodny jest najbardziej zaawansowanym, energooszczędnym urządzeniem grzewczym...
Ekspertyzy budowlane Przeprowadzamy oceny/audyty jakościowe wykonawstwa budowlanego: - ekspertyzy - opinie techniczne - inwentaryzacje...

Biuletyn surowce-naturalne.pl

Bądź na bieżąco!

Subskrybuje zawartość

Partnerzy