Budownictwo pasywne – Budynki na cztery pory roku

Roczne zapotrzebowanie na energię grzewczą bliskie zeru. Zaledwie 1,5 m3 gazu ziemnego wystarcza do ogrzania m2 budynku przez rok. Ponadto komfortowy mikroklimat pomieszczeń i optymalna temperatura niezależnie od pory roku. To jest standard w budownictwie pasywnym!

 

Potrzeba ochrony środowiska oraz wysokie koszty energii przyczyniają się do dynamicznego rozwoju budownictwa energooszczędnego na świecie. Najwięcej energii w tradycyjnym budownictwie zużywa się na ogrzewanie. Dlatego specjaliści od wielu lat pracują nad poprawieniem izolacyjności termicznej budynków oraz zmniejszeniem kosztów ogrzewania. Zapotrzebowanie na energię grzewczą w nowym budownictwie znacznie spadło, ale czy jest możliwe wybudowanie obiektu, który w klimacie środkowoeuropejskim nie wymagałby w ogóle dodatkowego ogrzewania?

Pod koniec lat osiemdziesiątych dr Wolfgang Feist wraz z zespołem specjalistów z niemieckiego Instytutu Mieszkalnictwa i Środowiska podjął prace nad praktycznym rozwiązaniem tego problemu. Opracował on i jako pierwszy zrealizował standard budownictwa pasywnego. W budynkach pasywnych straty ciepła są ograniczone tak znacząco, że do ich wyrównania wystarczają tzw. pasywne źródła energii, takie jak energia słoneczna przenikająca przez okna, ciepło wytwarzane przez mieszkańców czy będące ubocznym skutkiem działania urządzeń gospodarstwa domowego. Tylko w okresie mrozów stosuje się dodatkowe ogrzewanie uzupełniające - najczęściej powietrzem doprowadzanym przez instalację wentylacyjną.

 

dom pasywny Fellbach
Budynek pasywny w Fellbach

Budownictwo pasywne oznacza ogromne oszczędności w wydatkach na energię i zmniejszenie obciążenia środowiska naturalnego. Dla porównania budynki budowane w Polsce do roku 1966 zużywają 240-350 kWh/(m2a) na ogrzewanie - czyli 16-23 razy więcej niż domy pasywne. Nowsze mieszkania, które powstały w latach 1993-1997 muszą być ogrzewane energią o wartości 120-160 kWh/(m2a), czyli 8-10-krotnie większą. Nawet budynki uznawane za energooszczędne zużywają 5-krotnie więcej energii niż domy pasywne. Należy podkreślić, że oszczędność energii grzewczej w żadnym stopniu nie powoduje dyskomfortu cieplnego. Temperatura jest przez cały rok utrzymywana na optymalnym poziomie, mimo tego, że nie ma specjalnych instalacji grzewczych ani klimatyzacyjnych.

Etapy powstawania budynku pasywnego
Etapy powstawania budynku pasywnego, od prawej budynek 7-litrowy,
dwa budynki 3-litrowe oraz budynek pasywny - kompleks Gdańsk-Homera

 

tabela zużycie energii
Zużycie energii w różnych typach budynków

 

  • ETAPY POWSTAWANIA BUDYNKU PASYWNEGO

 

W 2004 roku w Gdańsku powstał Polski Instytut Budownictwa Pasywnego. Jego celem jest upowszechnianie wiedzy o technologii budownictwa pasywnego i energooszczędnego. Wzrastające koszty eksploatacji budynków skłaniają inwestorów do szukania tańszych rozwiązań, które mogą być wprowadzone już na etapie projektowania inwestycji. Wraz z redukcją zużycia nośników energii (prądu, oleju opałowego, gazu) zmniejsza się też emisja zanieczyszczeń do atmosfery.
 

Poniżej przedstawiamy ideę budownictwa pasywnego i energooszczędnego. 

 

 Co to jest budownictwo energooszczędne?

Budownictwo energooszczędne wykorzystuje inteligentne technologie, umożliwiające uzyskanie wysokiego komfortu cieplnego i budowę budynku charakteryzującego się niskim zużyciem energii oraz, w związku z tym, niskimi kosztami eksploatacji. Efekt taki można osiągnąć poprzez ograniczenie zużycia energii w zakresie zapotrzebowania na ciepło do celów ogrzewczych, do podgrzewania ciepłej wody użytkowej oraz zużycia energii elektrycznej. W naszym klimacie najważniejszym zadaniem jest ograniczanie strat ciepła. W porównaniu z tradycyjnym budynkiem, w domu pasywnym straty ciepła są radykalnie zredukowane.

Rozwiązania techniczne służące ich minimalizacji są znane od dawna i stosowane od wielu lat w praktyce, do najważniejszych należą:

  • termoizolacja standardowych przegród zewnętrznych,
  • staranne ograniczanie występowania mostków termicznych,
  • uszczelnienie powłoki zewnętrznej budynku,
  • stosowanie specjalnej stolarki okiennej i drzwiowej do budynków pasywnych,
  • wysoko efektywna sprawność odzysku ciepła ze zużytego powietrza wentylacyjnego.

 

Metody pokrycia strat cieplnych w różnym typie budownictwa

 

Najważniejszym celem w budownictwie energooszczędnym i pasywnym jest dążenie do osiągnięcia możliwie najwyższego komfortu cieplnego poprzez uzyskanie wyższych temperatur powierzchni wewnętrznych na zewnętrznych przegrodach budowlanych. Temperatura pomieszczeń odczuwana w budynku dobrze zaizolowanym na poziomie 19-20°C, stanowi mniej więcej średnią arytmetyczną temperatury otaczających je powierzchni i temperatury powietrza wewnątrz. Dzięki temu wszystkie pomieszczenia są jednakowo ciepłe, a różnica temperatur nie przekracza kilku stopni Kelvina, dzięki czemu uzyskuje się wrażenie przytulności i optymalnego komfortu cieplnego. W budynkach pasywnych dzięki zastosowanym rozwiązaniom i materiałom zapewniony jest komfort cieplny zarówno w okresie zimowym, jak i letnim.

Poniżej zostały przedstawione najważniejsze warunki, które muszą być spełnione zarówno w przypadku budownictwa energooszczędnego, jak i pasywnego.

Samo obniżenie zapotrzebowania na energię cieplną osiąga się poprzez zastosowanie odpowiedniej izolacji cieplnej, okien ciepłochronnych oraz unikanie mostków termicznych z zachowaniem szczelności budynku.

- Polskie budynki tradycyjne o ulepszonych rozwiązaniach

Charakteryzuje je zapotrzebowanie na energię cieplną wynoszące ok. 120 kWh/(m2a), czyli ok. 12 litrów oleju opałowego lekkiego (zamiennie ok. 12 m3 gazu ziemnego GZ-50) na m2 ogrzewanej powierzchni na rok; obiekty wielkokubaturowe, np. hale sportowe, cechuje wskaźnik zużycia często znacznie przekraczający podane wartości.

- Budynki energooszczędne bez wentylacji mechanicznej

Ich zapotrzebowanie na energię cieplną to ok. 70 kWh/(m2a), czyli ok. 7 litrów oleju opałowego na m2 ogrzewanej powierzchni na rok; powyższy wskaźnik dotyczyć może również budynków o dużej kubaturze, takich jak hale sportowe.

W jaki sposób można to osiągnąć?

Należy zastosować zalecane rozwiązania oraz izolacje o grubości nie mniejszej niż podane poniżej dla poszczególnych przegród budowlanych:

   - ściana zewnętrzna: cegła silikatowa gr. 18 cm, izolacja gr. 20 cm (styropian lub wełna mineralna),
   - dach: izolacja gr. 20 cm (wełna mineralna),
   - posadzka na gruncie: izolacja gr. 10 cm (styropian),
   - okna: rama o współczynniku przenikania ciepła U = 1,1 W/(m2K), szyba o U = 1,1 W/(m2K),
   - wentylacja naturalna - grawitacyjna.

- Budynki energooszczędne 5-litrowe

Budynek 5-litrowy to taki, w którym na pokrycie strat cieplnych zużywa się 5 litrów oleju opałowego na m2 powierzchni ogrzewanej w skali roku - czyli cechuje go zapotrzebowanie na energię cieplną rzędu 50 kWh/(m2a).

W jaki sposób można to osiągnąć?

Należy zastosować zalecane rozwiązania oraz izolacje grubości nie mniejszej niż podane poniżej dla poszczególnych przegród budowlanych:
   - ściana zewnętrzna: cegła silikatowa gr. 18 cm, izolacja gr. 25 cm (styropian lub wełna mineralna), 
   - dach: izolacja gr. 25 cm (wełna mineralna), 
   - posadzka na gruncie: izolacja gr. 16 cm (styropian),
   - okna: rama o współczynniku przenikania ciepła U = 1,1 W/(m2K), szyba o U = 0,6 W/(m2K) (stolarka trójszybowa),
   - wentylacja naturalna - grawitacyjna.

- Budynki energooszczędne 3-litrowe

Budynek 3-litrowy to taki, w którym na pokrycie strat cieplnych zużywa się 3 litry oleju opałowego na m2 powierzchni ogrzewanej w skali roku - czyli cechuje go zapotrzebowanie na energię cieplną rzędu 30 kWh/(m2a).

W jaki sposób można to osiągnąć?

Należy zastosować zalecane rozwiązania oraz izolacje grubości nie mniejszej niż podane poniżej dla poszczególnych przegród budowlanych:
   - ściana zewnętrzna: cegła silikatowa gr. 18 cm, izolacja gr. 20 cm (styropian lub wełna mineralna),
   - dach: izolacja gr. 25 cm (wełna mineralna) Lamda 0,035WmK,
   - posadzka na gruncie: izolacja gr. 16 cm (styropian) Lamfa 0,043WmK,
   - okna: rama o współczynniku przenikania ciepła U = 0,8 W/(m2K), szyba o U = 0,6 W/(m2K) (stolarka trójszybowa, gaz wypełniający - krypton),
   - wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła o sprawności powyżej 75%,
   - zapewnienie szczelności powłoki zewnętrznej budynku,
   - przemyślany program użytkowy, np. nieogrzewanie piwnicy, gdy jest ona wykorzystywana jedynie do celów magazynowych.

- Budynki pasywne

Jest to budownictwo o najwyższym komforcie cieplnym i ekstremalnie niskim zapotrzebowaniu na energię cieplną, wynoszącym 15 kWh/(m2a), czyli 1,5 litra oleju opałowego lub 1,5 m3 gazu ziemnego na m2 w skali roku. Ze względu na niewielkie zapotrzebowanie na energię cieplną do ogrzewania budynku, aktywny system ogrzewania traci na znaczeniu na rzecz zwiększenia roli pasywnego wykorzystania energii słonecznej oraz innych wewnętrznych źródeł ciepła. Wobec wciąż rosnących cen nośników energii powyższe zestawienie dowodzi celowości dbania o to, by nasze koszty eksploatacyjne były jak najniższe.

W jaki sposób można to osiągnąć?

Należy zastosować zalecane rozwiązania oraz izolacje grubości nie mniejszej niż podane poniżej dla poszczególnych przegród budowlanych:
   - ściana zewnętrzna: cegła silikatowa gr. 18 cm, izolacja gr. 34 cm (styropian), # = 0,032 W/(mK)
   - dach: izolacja gr. 40 cm (wełna mineralna), Lamda 0,035WmK
   - posadzka na gruncie: izolacja gr. 25 cm (styropian), Lamda 0,032WmK
  - okna: rama o współczynniku przenikania ciepła U = 0,8 W/(m2K), szyba o U = 0,6 W/(m2K) (stolarka trójszybowa, gaz wypełniający - krypton),
   - wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła o sprawności przynajmniej 80%,
   - zapewnienie szczelności powłoki zewnętrznej budynku,
   - pasywne wykorzystanie energii słonecznej poprzez okna o współczynniku przenikania ciepła U < 0,8 W/(m2K) i dużej przenikalności energii słonecznej g > 50%.

 

Budynek pasywny przez cały rok zapewnia mieszkańcom odpowiedni mikroklimat, wynikający z odczuwanego komfortu cieplnego oraz optymalnego przewietrzania na skutek stałego doprowadzania świeżego powietrza. Znajduje to potwierdzenie w opiniach osób zamieszkujących domy pasywne. W standardzie tym można obecnie zrealizować prawie każdy, zarówno nowo budowany, jak i modernizowany obiekt, a więc budynki mieszkalne jedno- i wielorodzinne, komunalne, biurowe, handlowe, hotele, szkoły, hale sportowe, pływalnie i baseny oraz obiekty na potrzeby przemysłu.

 

dom pasywny Gdańsk

Budowa domu bliźniaczego pasywnego Gdańsk-Homera

 

BUDOWA DOMU PASYWNEGO W GDAŃSKU-OSOWEJ

Budownictwo pasywne wkracza również do Polski. We współpracy z Polskim Instytutem Budownictwa Pasywnego powstały w Gdańsku budynki pasywne i energooszczędne. Radykalne ograniczenie strat energii wymaga realizacji szczegółowych zaleceń w zakresie projektowania i wykonania obiektów. Dotyczą one termoizolacji standardowych przegród zewnętrznych (dachów, ścian, stropów), ograniczania mostków termicznych, uszczelnienia powłoki budynku, wentylacji z odzyskiem ciepła, wysokiej klasy stolarki okiennej czy instalacji hydraulicznej. Rozwiązania techniczne służące temu celowi są znane i sprawdzone w praktyce. W budownictwie pasywnym dąży się do ograniczania powierzchni zewnętrznych, przez które następują straty ciepła. Preferowane są budynki o zwartej bryle i korzystnym stosunku powierzchni zewnętrznej do kubatury obiektu.

- Termoizolacyjność przegród zewnętrznych

Na etapie projektowania wykorzystuje się następujące zasady dobrej ochrony cieplnej:

   - w budynku musi być określona zamknięta powłoka termiczna, obejmująca całą przestrzeń komfortu cieplnego, wszystkie pomieszczenia, w których temperatura w okresie zimowym ma wynosić więcej niż 15°C znajdują się wewnątrz tej powłoki,

   - powłoka termiczna powinna wykazywać bardzo wysoką izolacyjność cieplną w każdym miejscu, może być przerwana jedynie przez prawidłowo powiązane z nią okna ciepłochronne; minimalna grubość ocieplenia w każdym miejscu powłoki wynosi co najmniej 25 cm przy współczynniku przewodzenia ciepła # = 0,032 W/(mK). W praktyce wskazane jest w miarę możliwości dalsze polepszanie parametrów izolacyjności przegród zewnętrznych budynku, dążenie do uzyskania wartości współczynnika przenikania ciepła U < 0,15 W/(m2K). Często stosowane są jeszcze lepsze docieplenia powłoki zewnętrznej, np. takie jak we wspomnianym budynku pasywnym w Gdańsku-Osowej. Zastosowano tam srebrnoszare płyty TERMO-LAMBDA z dodatkiem grafitu o grubości 34 cm, gdzie współczynnik przenikania ciepła U dla ściany wynosi 0,09 W/(m2K).

 

Ściana ocieplona 34-centymetrową warstwą
izolacyjną TERMO-LAMBDA oraz drzwi
ciepłochronne w budynku pasywnym

Do wyboru jest wiele propozycji konstrukcyjnych ocieplania ścian zewnętrznych i ciągle pojawiają się nowe. Wykorzystuje się zarówno popularną metodę BSO (dawniej zwaną lekką mokrą), jak i mniej znane techniki, takie jak budownictwo z bel słomy czy zaawansowaną technologicznie izolację próżniową. Technologia jest zasadniczo dowolna, pod warunkiem osiągnięcia celu, jakim jest izolacja termiczna na wymaganym dla budownictwa pasywnego poziomie.

Poza prawidłową izolacją prostych ścian i dachu niezwykle istotne jest unikanie występowania mostków termicznych. Straty ciepła nimi powodowane można jednakże w dużym stopniu ograniczyć poprzez staranne zaprojektowanie i sumienne wykonanie budynku. Pozornie drobne usterki, do których nie przywiązuje się wagi w budownictwie tradycyjnym, są nie do przyjęcia w pasywnym. Tutaj ogromne znaczenie mają detale, które rzutują na całkowitą izolacyjność termiczną domu.
Nawet w przypadku dobrej izolacji powierzchni powłoki budynku, występują niskie niekorzystne temperatury na mostkach termicznych lub w miejscach nieciągłości izolacji termicznej. Skraplanie się pary wodnej w elementach konstrukcyjnych może zachodzić już w temperaturze powierzchni poniżej 9,3°C, a tworzenie się pleśni przy 12,6°C. Wyliczenia te zakładają temperaturę 20°C w pomieszczeniu oraz 50-procentową wilgotność względną powietrza. Często sytuacja jest jeszcze bardziej niekorzystna, np. gdy w miejscach mostków termicznych postawimy meble. W takich warunkach w budynkach, w których nie przeprowadzono prac termomodernizacyjnych, przeważnie dochodzi do skraplania się pary wodnej i powstawania pleśni w poszczególnych przegrodach budowlanych. Należy się z tym liczyć również w budynkach o standardowej izolacji grubości 6-8 cm, a według dotychczas przeprowadzonych badań to właśnie pleśń jest w większości przypadków przyczyną występowania alergii oraz może przyczyniać się do chorób dróg oddechowych. Dopiero odpowiednia izolacja cieplna, zmniejszająca współczynnik przenikania ciepła poniżej 0,2 W/(m2K), zapobiega powstawaniu tych niekorzystnych zjawisk.

Mostki termiczne w miejscu połączenia stropu piwnicy i ściany zewnętrznej

 

- Szczelność powłoki budowlanej 

Szczególna dbałość o detale w budownictwie to również kwestia uzyskania odpowiedniej szczelności zewnętrznej bryły budynku. Szczelność jest jedną z charakterystycznych cech domu pasywnego. Praktycy tego typu budownictwa nie zgadzają się z powszechnie panującym przekonaniem, że szczeliny w budynku są pożyteczne i konieczne do niezbędnej wentylacji pomieszczeń. Ilość powietrza przedostającego się przez nie do wewnątrz jest zależna od siły wiatru. W przypadku dużej różnicy ciśnień wymiana powietrza jest zbyt gwałtowna, natomiast przy słabym wietrze najczęściej niewystarczająca. Poza tym ciepłe powietrze, przedostając się przez nieszczelności na zewnątrz, ochładza się, przekracza punkt rosy i doprowadza do wewnętrznego zawilgocenia ścian. Wilgoć wnika przez szczeliny również podczas deszczu, szczególnie przy silnym wietrze, powodując pogorszenie izolacyjności termicznej i akustycznej przegrody, zwiększając ryzyko powstania pleśni oraz przyczyniając się do powstawania szkód budowlanych.

 

Miejsca występowania najczęstszych nieszczelności

Niedostateczna szczelność sprawia, że strumień powietrza przedostaje się do wewnątrz budynku; latem oznacza to uciążliwe, zbyt wysokie temperatury w pomieszczeniach, natomiast zimą suche powietrze, a w następstwie - złe samopoczucie, zmęczenie, choroby wynikające z nieprzyjaznego klimatu we wnętrzach. Obliczono, że strumień powietrza przepływający na zasadzie konwekcji pozwala na przedostanie się przez 1-milimetrową nieszczelność około 800 g wody na m2 w ciągu 24h. Warto nadmienić, że nie zawsze zawilgocenie warstwy ocieplenia jest spowodowane nieszczelnością, jego przyczyną bywa też zjawisko dyfuzji bocznej. Będzie ono zawsze występować (rysunek powyżej), lecz skutki dyfuzji są do opanowania, gdy zastosujemy odpowiednią izolację paroprzepuszczalną od góry o dyfuzyjnie równoważnej grubości warstwy powietrza Sd<0,10 m. Zapobiegniemy trwałemu zawilgoceniu izolacji cieplnej i powstaniu szkód budowlanych.

Zachowanie się pary wodnej w powłoce izolacyjnej w ciągu doby w zależności od zjawiska

Zjawisko dyfuzji bocznej

 

Problem dyfuzji, nie tylko bocznej, jest źródłem wielu nieporozumień podczas dyskusji na temat szczelności budynku. Często się słyszy, że budynek nie może być szczelny, gdyż ściana musi oddychać. Jaka jest więc zależność pomiędzy szczelnością a dyfuzją? W celu zobrazowania zachodzących zjawisk załóżmy, że ciało człowieka jest budynkiem. Skóra jest izolacją ścian, a płuca pełnią funkcję wentylacji. Gdy przestaniemy oddychać, zatykając nos i usta, okaże się, że nie jesteśmy w stanie przeżyć, oddychając tylko przez skórę. Nieszczelności nie są potrzebne, sama natura podpowiada nam rozwiązania. A jak wygląda sprawa z wilgocią? Człowiek wydala jej część przez płuca (wentylacja), a także przez skórę (izolacja) na zasadzie dyfuzji, podobnie rzecz ma się z budynkami. Łatwo więc o konkluzję, że w przypadku tworzenia dla powłoki budynku należy stosować rozwiązania umożliwiające dyfuzję pary wodnej z jednoczesnym zachowaniem pełnej szczelności zapobiegającej przenikaniu powietrza (zabezpieczenie wiatrochronne). Warto pamiętać, że kolejną wadą wynikającą z niewłaściwej izolacji jest mniej dźwiękoszczelna bariera.

Wniosek jest oczywisty - nieszczelności nie tylko nie pomagają, lecz wręcz bardzo szkodzą, przede wszystkim przyczyniając się do powstania niejednokrotnie nieodwracalnych szkód budowlanych w konstrukcji budynku. Zawilgocona izolacja termiczna oraz bezpośrednie uciekanie ciepła przez szczeliny powodują duże straty ciepła i znaczący wzrost kosztów eksploatacji budynków, które wskutek rosnących cen paliw jeszcze bardziej uwidaczniają skalę problemu.
W budynkach pasywnych i energooszczędnych, gdzie szczelność musi być perfekcyjna, wymianę powietrza zapewnia system wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła. Jego sprawność również zależy od stopnia szczelności budynku. Szczelność powłoki zewnętrznej sprawdza się za pomocą specjalnego testu - Blower Door. Jest to nazwa urządzenia z wentylatorem, ustawianego w drzwiach wejściowych lub oknie. Wypompowuje ono powietrze z wnętrza aż do uzyskania podciśnienia o wartości 50 Pa. Wówczas mierzy się strumień powietrza przepływającego przez nieszczelności. Wytwarzając podciśnienie wewnątrz budynku, łatwo można wykryć i umiejscowić każdą nieszczelność, gdyż strumień napływającego powietrza jest wyczuwalny nawet po przyłożeniu dłoni. Za pomocą tego specjalistycznego testu jesteśmy w stanie sprawdzić jakość usług firmy wykonawczej.

 

Test szczelności w budynku pasywnym - Blower Door Test

 

Często nie zdajemy sobie sprawy, w jakich miejscach występują w budynku nieszczelności, wskutek czego jesteśmy narażeni na duże straty ciepła. Jest to tym ważniejsze, że koszty wynikające z tej niewiedzy ponosi w rzeczywistości użytkownik mieszkania. Na rysunku - Miejsca występowania najczęstszych nieszczelności widać przykładowe szczeliny, którym można zapobiec, stosując dostępne na rynku specjalistyczne folie, taśmy uszczelniające i kleje.

Należy pamiętać o szczelności domu pasywnego już na etapie projektowania. Wszystkie detale powinny być tak pomyślane, aby ich wykonanie było możliwie proste. Dobrze izolujące przegrody cieplne mają tak okalać ogrzewane pomieszczenia, aby tworzyły całkowicie zamknięte powierzchnie. Szczelności sprzyja stosowanie możliwie dużych elementów o rozległych powierzchniach szczelnych. Należy unikać przebijania się na wylot przez przegrody. Tam, gdzie jest to niezbędne (np. otwory okienne i drzwiowe), trzeba użyć odpowiednich materiałów uszczelniających (np. taśm butylowych i rozprężnych).

- Wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła 

Tradycyjna wentylacja grawitacyjna nie sprawdza się w budownictwie pasywnym. Tutaj potrzebną wymianę powietrza uzyskuje się poprzez wentylację mechaniczną. Ten sposób wentylacji wiąże się ze zużyciem energii na pracę wentylatorów, jednak koszty te są rekompensowane poprzez odzysk energii cieplnej. Wentylacja mechaniczna budzi pewne obawy użytkowników, ponieważ kojarzy się z koniecznością zamykania okien. Jednak prawidłowo zaprojektowana i wykonana instalacja wentylacji z odzyskiem ciepła w późniejszym okresie zyskuje akceptację. Użytkownicy odczuwają znaczną poprawę komfortu mieszkania dzięki stałemu dopływowi świeżego powietrza do pomieszczeń oraz niedocieraniu odgłosów z zewnątrz. Wskutek mechanicznego i regulowanego dopływu świeżego powietrza dochodzi do znaczącej poprawy jakości powietrza w pomieszczeniu, jakiej nie można uzyskać w sposób grawitacyjny w budynkach o podwyższonej szczelności. Jednogodzinny dopływ świeżego powietrza z zewnątrz w ilości 30 m3 na osobę gwarantuje zapewnienie użytkownikom właściwych parametrów higienicznych. Należy również podkreślić, iż zastosowanie wentylacji mechanicznej nie oznacza rezygnacji z otwierania okien. Jest to możliwe poza okresem grzewczym i stanowi wtedy dodatkowe uzupełnienie wietrzenia pomieszczeń. Obligatoryjnym elementem systemu wentylacyjnego w domu pasywnym jest wymiennik ciepła (rekuperator), w którym ciepłe powietrze odprowadzane ogrzewa powietrze doprowadzane. W procesie rekuperacji wymiana ciepła następuje poprzez powierzchnie oddzielające zimne i ciepłe strumienie powietrza, które przepływa wzdłuż wspólnych przegród. Po przekroczeniu punktu rosy wilgotne powietrze skrapla się, dzięki czemu dodatkowo przenoszone jest ciepło utajone, zwiększając sprawność układu wymiany. W budownictwie pasywnym odzysk ciepła z wentylacji przekracza 75%, a w przypadku zastosowania wymienników przeciwprądowych kanalikowych nowej generacji osiąga nawet do 95%. Należy zawsze pamiętać o zasadzie wentylacji w budynkach energooszczędnych i pasywnych: świeże powietrze powinno napływać z małą prędkością oraz być podgrzewane do wyższych temperatur w nagrzewnicach, inaczej niż w przypadku tradycyjnych układów wentylacyjnych. Dodatkowym elementem systemu wentylacji w domu pasywnym jest gruntowy wymiennik powietrza w postaci systemu kanałów zainstalowanych w gruncie. Zimą temperatura podłoża jest wyższa niż temperatura powietrza, zatem wymiennik ziemny służy do wstępnego ogrzania powietrza. Latem jest odwrotnie - schłodzone powietrze obchodzi specjalnym bajpasem rekuperator i ochładza pomieszczenia, działając podobnie jak prosty układ klimatyzacyjny.

 

wentylacja z oszyskiem ciepła
Wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła

 

- Stolarka okienna w budownictwie pasywnym 

Newralgicznym elementem domu pasywnego są okna, które odgrywają niezwykle istotną rolę, ponieważ działają jak kolektory słoneczne: pasywnie uzyskana energia słoneczna ma znaczący udział w wyrównywaniu strat ciepła. Ostatecznym jednak celem nie jest pozyskanie jak największej ilości energii słonecznej za każdą cenę, znacznie ważniejszą sprawą jest utrzymanie możliwie znikomego pozostałego zapotrzebowania na energię cieplną. W budynku pasywnym średni współczynnik przenikania ciepła U dla ścian wynosi 0,1 W/(m2K), podczas gdy dla najlepszego okna zaledwie U = 0,6 W/(m2K). Zwiększenie powierzchni okien mające na celu pasywne wykorzystanie energii słonecznej prowadzi tym samym do podwyższenia strat ciepła. Należy w tym przypadku zwrócić uwagę na fakt, iż prawdziwe pasywne zyski energii słonecznej otrzymuje się dopiero po zastosowaniu przeszkleń ciepłochronnych wysokiej jakości (okna trójszybowe wypełnione argonem lub kryptonem), zorientowanych na południe oraz niezacienionych. Dopiero po spełnieniu tych warunków możliwe jest obniżenie wskaźników energetycznych o połowę w stosunku do dobrze ocieplonej przegrody budowlanej nieprzezroczystej.

 

Przekrój ramy i skrzydła okna: po lewej o polepszonej izolacyjności
(U = 0,9 W/(m2K)), po prawej stosowanego w budownictwie pasywnym

 

Analizując szczegółowo problem stolarki okiennej w budownictwie pasywnym, można wyraźnie zauważyć znaczący spadek możliwości wykorzystania energii słonecznej wtedy, gdy powierzchnia okien wynosi około 40%. Mimo początkowego szybkiego wzrostu wskaźnik ten osiąga w tym przypadku swoją wartość maksymalną. Stąd wyłania się jednoznaczny wniosek, iż w przypadku uzyskania korzystnego bilansu energetycznego jakość stolarki okiennej jest wyraźnie ważniejsza niż procentowy udział wielkości przeszklenia w powierzchni elewacji.

- Zimna, ciepła woda użytkowa i energia elektryczna

Budownictwo pasywne wiąże się nie tylko z oszczędnością energii grzewczej. Ważną pozycję w bilansie energetycznym zajmuje energia związana z przygotowywaniem ciepłej wody użytkowej. Przeciętna rodzina na jej wytworzenie zużywa od 2500 do 5000 kWh/a. Dodatkowe zapotrzebowanie związane z przechowywaniem, przewodami doprowadzającymi, cyrkulacją i przewodami spustowymi może wynieść od 1000 do 3000 kWh/a. W domach pasywnych dąży się do ograniczenia na wiele sposobów, m.in. poprzez odpowiednie prowadzenie przewodów c.w.u., redukcję ich długości, zmniejszanie ilości zużywanej wody czy stosowanie kolektorów słonecznych do jej nagrzewania. Straty ciepła można również częściowo wyeliminować w instalacji wody zimnej. Zimna woda wpływająca do budynku ma zwykle temperaturę nie wyższą niż 10oC, po czym ogrzewa się w rurach i innych zasobnikach znajdujących się w budynku (np. komorze spłuczki toalety). Powoduje to straty energii, dlatego w budownictwie pasywnym zwraca się szczególną uwagę na ograniczenie długości instalacji zimnej wody, jej dobrą izolację oraz oszczędną armaturę. Dopełnieniem domu pasywnego jest wyposażenie gospodarstwa domowego w energooszczędne oświetlenie, sprzęt RTV i AGD. Średnie zużycie energii w gospodarstwie domowym w Niemczech wynosi 32 kWh/(m2a). W pierwszym zbudowanym w Darmstadt-Kranichstein domu pasywnym liczba ta była o ponad połowę mniejsza. Było to możliwe dzięki użyciu nowoczesnych, wysoko­sprawnych urządzeń. Zastosowanie ich jest podyktowane również ograniczeniem ciepła przez nie wytworzonego. W okresie od wiosny do jesieni ciepło to jest niepotrzebne i powoduje straty w bilansie energetycznym. Nie są one rekompensowane zyskami w okresie zimowym, który jest znacznie krótszy.

- Źródło ciepła

W budynkach pasywnych roczne zapotrzebowanie na ciepło do celów ogrzewczych jest co prawda znikome, ale nie zerowe. W tych warunkach przy ekstremalnie niskim zapotrzebowaniu na moc zastosowanie normalnego systemu ogrzewania byłoby zbędną inwestycją; standard budynku pasywnego jest o tyle interesujący, że umożliwia zmniejszenie nakładów związanych zarówno z instalacją systemów grzewczych, jak i ich późniejszą eksploatacją. Ciepło do podgrzewania powietrza nawiewanego może pochodzić z systemu podgrzewania c.w.u., gdzie szczytowe obciążenie jest kilkakrotnie wyższe. Źródłem ciepła w budynkach pasywnych mogą więc być połączone systemy wykorzystujące kocioł kondensacyjny oraz pompę ciepła wspomagane kolektorami słonecznymi, służące jednocześnie do ogrzewania, wytwarzania c.w.u. oraz wentylacji.

 

  • OGÓLNOKRAJOWY PROGRAM BUDOWNICTWA PASYWNEGO W AUSTRII

 

Austriackie stowarzyszenie zajmujące się budownictwem pasywnym przeprowadziło wstępną analizę istniejących budynków i zaproponowało ogólnokrajowy program ich przebudowy z uwzględnieniem standardów budownictwa pasywnego. Jego głównym celem ma być uzyskanie niezależności energetycznej Austrii. Według stowarzyszenia znaczny wzrost efektywności energetycznej budynków i zwiększone wykorzystanie energii ekologicznej może uczynić Austrię niezależną od paliw kopalnych oraz importu energii. W obu tych sferach gospodarka austriacka dzięki swej innowacyjności zalicza się do czołówki światowej. Zamiast płacenia mandatu karnego za przekroczenie wielkości emisji można, za tę samą kwotę, przebudować 29 milionów m2 istniejących budynków zgodnie ze standardami budownictwa pasywnego, wykorzystującego energię odnawialną.

Jak wiele Austria faktycznie może zyskać pod względem gospodarczym na intensywnym wykorzystywaniu odnawialnych nośników energii oraz na programie przebudowy budynków ukierunkowanym na termomodernizację, świadczą liczne niedawno ukończone badania. Pierwsze tego typu modernizacje budynków, które w większości przeprowadzone zostały w ramach linii programowej "Haus der Zukunf" ["Dom przyszłości"] austriackiego Federalnego Ministerstwa Transportu, Innowacji i Technologii jako przedsięwzięcia pokazowe, ukazują olbrzymi potencjał oszczędności energii i zmniejszenia jej emisji.

Należą do nich: 

   - dom jednorodzinny z 1960 r. w Pettenbach,
   - dom wielorodzinny z 1957 r. w Linz,
   - budynek szkolny z 1972 r. w Schwanenstadt,
   - dom mieszkalny dla emerytów i rencistów z 1975 r. w Weiz,
   - budynek przemysłowy z 1975 r. w Wolfurt.

 

termomodernizacja pasywna
Przykłady modernizacji obiektów do wymagań standardu budownictwa pasywnego w Austrii

 

We wszystkich tych budynkach, niezależnie od ich typu i sposobu użytkowania, oszczędności energii sięgały 90-95%. W każdym z nich dokonano przebudowy instalacji, dostosowując ją do wykorzystania odnawialnych nośników energii, a tym samym zapewniając im niezależność od źródeł zewnętrznych (albo konwencjonalnych). Przeciętne koszty dodatkowe tych pilotażowych modernizacji w stosunku do tradycyjnej termomodernizacji wyniosły jedynie 140 euro/m2 powierzchni użytkowej. Zdaniem autorów projektu 70% wszystkich budowli powojennych w Austrii nadaje się do tego typu przebudowy.

 

  • BUDOWNICTWO PASYWNE A FUNKCJONALNOŚĆ

 

Na koniec pozostaje pytanie o opłacalność budownictwa pasywnego. Wbrew pozorom, wybudowanie domu pasywnego nie jest dużo droższe od tradycyjnego. W Europie Zachodniej budownictwo pasywne jest droższe o około 8-15%. W Polsce dodatkowe koszty są szacowane na 15-20% w zależności od rodzaju budynku, jego przeznaczenia, dodatkowego wyposażenia i wielu innych czynników. Dom pasywny wymaga większych nakładów na docieplenie, specjalną stolarkę okienną czy system wentylacji. Oszczędza się natomiast na osobnym systemie ogrzewania, którego w domu pasywnym najczęściej po prostu nie ma. Ocieplenie ścian, okna i wentylacja są potrzebne w każdym budynku.
Jednak w domach pasywnych wszystkie te elementy muszą być zoptymalizowane pod kątem oszczędności energii. Rosnąca popularność budownictwa pasywnego sprawia, że stają się one coraz bardziej dostępne, trafiają do masowej produkcji, a przez to są tańsze. Ciągle trwają prace nad obniżaniem kosztów budownictwa pasywnego tak, aby stało się ono powszechniejsze. Różnice między kosztem budowy domu tradycyjnego a pasywnego z biegiem czasu z pewnością będą malały. Zyski, jakie osiąga się podczas eksploatacji, są natomiast ogromne i, zważywszy na rosnące koszty energii, będą się z biegiem czasu zwiększały.

 

budynki pasywne - przykłady
Budynki pasywne o różnym przeznaczeniu

 

Idea budownictwa pasywnego jest niezwykle popularna w Europie Zachodniej i to tylko kwestia czasu, kiedy rozpowszechni się ona w Polsce. Za budownictwem pasywnym przemawiają kalkulacja ekonomiczna, wysoki komfort użytkowania tego typu domów oraz dbałość o ochronę środowiska. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby idea budownictwa pasywnego mogła się rozwijać. Potrzebna jest tylko jej popularyzacja, zarówno wśród profesjonalistów branży budowlanej, jak i tych, którzy w domach pasywnych zechcą, z korzyścią dla siebie, zamieszkać.

 

Polski Instytut Budownictwa Pasywnego i Energii Odnawialnej
Dip.-Ing. Günter Schlagowski
pibp@pibp.pl

www.pibp.pl

Tekst: Polski Instytut Budownictwa Pasywnego
Zdjęcia: Polski Instytut Budownictwa Pasywnego

Poleć znajomemu

Ogłoszenia promowane

Sprzedam czarnoziem, humus z Zakładu Górniczego w m. Gryźliny woj. warmińsko-mazurskie Zakład zajmuje się wydobyciem, mieszaniem oraz sprzedażą kruszyw naturalnych głównie piasków nasypowych oraz mieszanek...
Sprzedam Kamień różnej wielkości z Zakładu Górniczego w m. Gryźliny woj. warmińsko-mazurskie Zakład zajmuje się wydobyciem, mieszaniem oraz sprzedażą kruszyw naturalnych głównie piasków nasypowych oraz mieszanek...
Surowce Zielarskie - Herbata Ziołowa PYSZNOGŁÓWKA Herbata ziołowa PYSZNOGŁÓWKA - Bergamotka Linia Herbat Pogodynka na dobre samopoczucie z własnej, naturalnej uprawy....
Sprzedam Kruszywo o uziarnieniu 0/4 ze ściany z Zakładu Górniczego w m. Gryźliny woj. warmińsko-mazurskie Zakład zajmuje się wydobyciem, mieszaniem oraz sprzedażą kruszyw naturalnych głównie piasków nasypowych oraz mieszanek...
Surowce Zielarskie - Herbata Ziołowa KACURA Herbata ziołowa KACURA. Linia Herbat Pogodynka na dobre samopoczucie z własnej, naturalnej uprawy. Składa się z...
Surowce Zielarskie - Herbata Ziołowa WĄKROTKA Herbata ziołowa WĄKROTKA - Gotu kola (wąkrotka azjatycka). Linia Herbat Pogodynka na dobre samopoczucie z własnej,...
Surowce Zielarskie - Herbata Ziołowa ŚPIOCH Herbata ziołowa ŚPIOCH. Linia Herbat Pogodynka na dobre samopoczucie z własnej, naturalnej uprawy. Składa się z...
Surowce Zielarskie - Herbata Ziołowa POBUDZICHA Herbata ziołowa POBUDZICHA. Linia Herbat Pogodynka na dobre samopoczucie z własnej, naturalnej uprawy. Składa się z...
Surowce Zielarskie - Herbata Ziołowa PACZULEK Herbata ziołowa PACZULEK. W sielskim krajobrazie Mazur ludzie od wieków radzili sobie z problemami i niedogodnościami w...
Surowce Zielarskie - Herbata Ziołowa CHUĆKOGÓJ Herbata ziołowa CHUĆKOGÓJ inaczej Żywokost lekarski. Linia Herbat Pogodynka na dobre samopoczucie z własnej, naturalnej...
Surowce Zielarskie Herbata Ziołowa - ANIELSKIE ZIELE Herbata ziołowa ANIELSKIE ZIELE zwane inaczej Arcydzięgiel litwor. Linia Herbat Pogodynka na dobre samopoczucie z...
Surowce Zielarskie - Herbata Ziołowa MACANKA Herbata ziołowa MACANKA. Linia Herbat Pogodynka na dobre samopoczucie z własnej, naturalnej uprawy. Składa się z...
Sprzedam kruszywo Gryźliny, Olsztynek Szanowni Państwo informujemy o otwartym Zakładzie Górniczym w miejscowości Gryźliny, gm. Stawiguda na terenie woj....
OBSŁUGA KOPALŃ SUROWCÓW Nasze usługi obejmują: Pozyskiwanie nieruchomości na cele wydobywcze Gospodarka złożami surowców naturalnych...
Kupię kopalnię pospółki Poszukuję złoża pospółki pod Warszawą. Preferowany punkt piaskowy 80%. Nadkład do 3 m. Preferowan dobra lokalizacja w...
Systemy oczyszczania wody Mamy przyjemność zaprezentować Państwu technologię i możliwości firmy CONSPAN®, która posiada opatentowaną najnowszą...
Regulacje stanów prawnych i administracyjnych nieruchomości Kompletowanie dokumentacji geodezyjnej i prawnej Opracowywanie i ustalanie założeń inwestycyjnych Opracowywanie...
teren pod inwestycje po rekultywacji przy drodze S7 Teren „Nowa Wieś” położony jest na północnym skraju Pojezierza Iławskiego, około 4 km od Pasłęka (woj. warmińsko-...
Dozór Górniczy Oferujemy usługi kompleksowego prowadzenia eksploatacji kopalni odkrywkowych kopalin pospolitych na ternie Polski...
ZŁOŻE PIASKU KUPIĘ Poszukuję złoża grubszego piasku o minimalnej powierzchni 10 ha zlokalizowane na obszarze województwa Mazowieckiego,...
Rekultywacje wyrobisk pogórniczych Kompletowanie dokumentacji geologicznej, geodezyjnej i prawnej dotyczącej nieruchomości Ustalanie założeń...
Złoże piaskowca sprzedam Złoże Jankowice 6 położone jest w województwie mazowieckim, w odległości około 3,3 km od Szydłowca i około 3 km od...
Masło SHEA nierafinowane HURT Jesteśmy importerem nierafinowanego Masła SHEA z Afryki Zachodniej. Zajmujemy się tylko sprzedażą hurtową. Surowiec w...
Sprzedam przemysłową nieruchomość w Mławie Nieruchomość o łącznej pow. 3,3244 ha na którą składa się siedem działek. Położona w obrębie geodezyjnym Miasto Mława....
Nadzór inwestycji budowlanych Świadczymy usługi związane z nadzorem inwestycji budowlanych obiektów kubaturowych i drogowych na terenie całej Polski...
szukam INWESTORA branżowego - wdrożenie energooszczędnej technologi ogrzewania Posiadamy zupełnie nową technologię. Piec wodny jest najbardziej zaawansowanym, energooszczędnym urządzeniem grzewczym...
Ekspertyzy budowlane Przeprowadzamy oceny/audyty jakościowe wykonawstwa budowlanego: - ekspertyzy - opinie techniczne - inwentaryzacje...

Biuletyn surowce-naturalne.pl

Bądź na bieżąco!

Subskrybuje zawartość

Partnerzy